wesele wnuczki dołożyłam
Na wesele wnuczki dołożyłam trzy tysiące do fotografa - córka sama prosiła, „to pamiątka na całe życie, mamo". Album przyszedł w listopadzie, dwieście zdjęć. Jestem na dwóch. Na jednym tyłem.
Otworzyłam ten album w sobotę rano, przy herbacie. Kartkowałam powoli, bo oczy już nie te, trzeba było okulary zmienić na silniejsze. Wnuczka piękna w sukni, zięć przystojny, stół z kwiatami, tort, pierwszy taniec.
Kasia z mężem, Kasia z koleżankami, Kasia z drugą babcią - tą od strony pana młodego. Kasia z moją córką Renatą. Renata z zięciem. Renata poprawiająca welon. Renata wznosząca toast. Renata płacząca ze szczęścia. I ja - dwieście zdjęć dalej - ja, tyłem, przy stole numer cztery, między wujkiem Bogdanem a kuzynką Elą, którą widuję raz na dziesięć lat.
Drugie zdjęcie znalazłam dopiero po trzecim przejrzeniu albumu. Fragment mojej twarzy, z profilu, nieostry, na tle kogoś idącego z talerzem. Musiałam powiększyć na telefonie, żeby się w ogóle rozpoznać.
Trzęsły mi się ręce, ale nie z zimna. Zamknęłam album i odłożyłam go na komodę, na te szydełkowe serwetki, które robiłam jeszcze dla mamy. Siadłam z powrotem przy stole i piłam tę herbatę, która już dawno ostygła, i myślałam o jednym: trzy tysiące złotych. Moja emerytura to dwa tysiące sześćset.
Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt osiem lat i całe życie mieszkam w tym samym bloku na poznańskim Ratajach. Trzy pokoje, czwarte piętro, winda psuje się co drugi miesiąc. Mąż Tadeusz odszedł osiem lat temu - rak płuc, pięć miesięcy od diagnozy do pogrzebu. Zostałam z tą pustą meblościanką i kryształowym wazonem, którego nikt nie chce odziedziczyć.
Córka Renata mieszka w Kórniku, dwadzieścia minut autem. Ma ładny dom z ogrodem, męża Dariusza - człowieka spokojnego, który mówi niewiele, ale jak mówi, to z sensem. Kasia, ich jedyne dziecko, wyszła w czerwcu za Michała. Piękne wesele, sto dwadzieścia osób, sala pod Puszczykowem, ogród z lampkami. Renata organizowała to od roku. Ja pomagałam, jak mogłam.
Te trzy tysiące na fotografa oddałam w kwietniu. Renata przyjechała po mnie w niedzielę, na obiad, tak jak zwykle. Przy zupie pomidorowej powiedziała wprost: „Mamo, fotograf, którego chcemy, kosztuje osiem tysięcy. Z Dariuszem mamy pięć. Trzy tysiące byśmy potrzebowali. To pamiątka na całe życie, rozumiesz". Rozumiałam. Odłożone pieniądze leżały w kopercie w szafce nocnej - miały być na nowe okulary i dentysta, bo trójka się kruszyła od roku. Ale dziecko prosi, to daje.
Na weselu czułam się dobrze. Włożyłam granatową garsonkę, tę samą, w której byłam na pogrzebie Tadka, ale Ela powiedziała, że wyglądam elegancko, więc się nie martwiłam. Siedziałam przy tym stole czwartym, bo Renata powiedziała, że układ miejsc był skomplikowany i „musiała jakoś to porozkładać". Stolik pierwszy to młodzi i świadkowie. Drugi - rodzice pana młodego, trzeci - Renata z Dariuszem i ich przyjaciele. Czwarty - dalsza rodzina.
Nie robiłam z tego afery. Pomyślałam: w końcu to nie moje wesele, młodzi mają swoje zasady. Ale pamiętam, jak ta druga babcia, pani Krystyna, siedziała przy stoliku drugim i fotograf podchodził do niej co chwilę. „Proszę się uśmiechnąć, proszę objąć wnuczkę, proszę spojrzeć w lewo". Do mnie nie podszedł ani razu. Ani razu.
Myślałam, że może po prostu nie zdążył, że dwieście zdjęć to mało na sto dwadzieścia osób. Ale w albumie policzyłam: pani Krystyna jest na osiemnastu. Osiemnastu. A ja - na dwóch, w tym raz tyłem.
W niedzielę po obejrzeniu albumu zadzwoniłam do Renaty. Próbowałam spokojnie.
- Reniu, dostałam album. - I jak, piękny, prawda? - odpowiedziała z takim entuzjazmem, że aż ścisnęło mnie w żołądku. - Piękny. Tylko... wiesz, szukałam się na tych zdjęciach i... - Mamo, no wiesz, fotograf chodził po sali, nie da się wszystkich uchwycić. - Ale pani Krystynę uchwycił osiemnaście razy. - Bo pani Krystyna siedziała bliżej parkietu. Mamo, nie rób z tego problemu, proszę cię.
Nie robiłam. Odłożyłam słuchawkę, powiedziałam „dobrze, Reniu" i zjadłam na kolację chleb z masłem, bo na nic innego nie miałam siły. Leżałam w nocy i myślałam, że może rzeczywiście przesadzam. Może to jest normalne. Może babcia od strony matki jest ważniejsza niż babcia od strony - no właśnie. Od której strony jestem ja?
Minął tydzień. Nie dzwoniłam. Renata też nie. W środę przyszła Ela z ciemnymi gorzkim, bo wie, że lubię. Pokazałam jej album. Ela liczyła zdjęcia Krystyny, potem moje, potem znowu Krystyny. Zdjęła okulary i spojrzała na mnie tak, jak się patrzy na kogoś, kto dostał wyrok.
- Halina - powiedziała - ty dałaś na tego fotografa trzy tysiące i jesteś na jednym zdjęciu tyłem. Czy ty to rozumiesz?
Rozumiałam. Ale rozumienie to nie to samo co wiedzenie, co z tym zrobić.
Renata zadzwoniła w piątek. Jakby nic. „Mamo, przyjeżdżam w niedzielę, ugotuj rosół, Dariusz tęskni". Ugotowałam. Oczywiście, że ugotowałam. Kupiłam kurczaka, włoszczyznę, makaron nitki, taki jak lubi Dariusz. Nakryłam stół obrusem, nie tym codziennym, tylko tym z haftem, który robiłam dwadzieścia lat temu na kursie w domu kultury.
Przy rosole milczałam. Dariusz chwalił, Renata opowiadała o pracy, o tym, że Kasia z Michałem wracają z podróży poślubnej. A potem, przy serniku, nie wytrzymałam.
- Reniu, ja muszę ci coś powiedzieć.
Renata odłożyła widelczyk. Dariusz patrzył w talerz.
- Te trzy tysiące na fotografa. Dałam ci je, bo prosiłaś. Mówisz, że to pamiątka na całe życie. Tylko powiedz mi - czyje życie? Bo na tych dwustu zdjęciach mnie nie ma. Jest pani Krystyna z wnuczką, z kwiatami, z tortem. A ja jestem tyłem, przy stoliku numer cztery, między ludźmi, których widuję na pogrzebach.
Cisza. Dariusz wstał, powiedział „pójdę zapalę na balkonie", choć rzucił palenie trzy lata temu. Renata siedziała i patrzyła na swoją herbatę.
- Mamo, to nie tak - powiedziała cicho. - Ja nie kazałam fotografowi cię omijać.
- Ale nie kazałaś mu mnie szukać. Pani Krystynę kazałaś. Osiemnaście razy.
Renata zaczęła płakać. Nie tak, jak na weselu - ze szczęścia. Inaczej. Cicho, z opuszczoną głową, jakby nagle zobaczyła coś, czego nie chciała widzieć. Ja nie płakałam. Miałam na to za dużo lat.
- Mamo, ja... przepraszam. Ja nie pomyślałam.
Może nie pomyślała. A może pomyślała, tylko nie o mnie. Nie wiem, co jest gorsze.
Album leży nadal na komodzie, na szydełkowych serwetkach. Nie schowałam go i nie wyrzuciłam. Czasem otwieram na tej stronie, gdzie jestem tyłem - stolik czwarty, granatowa garsonka, nieostry profil kogoś, kto dał trzy tysiące na pamiątkę, na której go nie ma.
Renata przyjeżdża teraz częściej. Dzwoni co drugi dzień. Nawet przywiozła mi kwiaty na imieniny, czego nie robiła od lat. Może to jej sposób przepraszania. A może sumienie, które budzi się po fakcie, jak zwykle.
Tylko że ja już nie wiem, czy mi to wystarcza. Bo człowiek może przebaczyć i słowo, i czyn. Ale jak przebaczyć to, że ktoś po prostu o tobie zapomniał?