Syn odwoził mnie od lekarza. W nawigacji ma zapisane cztery miejsca: „Dom", „Praca", „Teściowie", „Działka". Mój adres wpisywał ręcznie, litera po literze, i dwa razy pomylił numer bloku.

Siedziałam obok niego i patrzyłam na te palce stukające w ekran. Ulica Konwaliowa 14. Nie, skasował. Konwaliowa 12. Znowu nie. Konwaliowa 14, blok 3. A to blok 5. Mieszkam tam od trzydziestu ośmiu lat. Grzegorz mieszkał ze mną do matury, siedemnaście lat pod tym adresem. I teraz nie pamiętał numeru bloku.

Nie powiedziałam nic. Odwróciłam głowę do okna i patrzyłam na majowe lipy wzdłuż Marszałkowskiej, a w gardle miałam coś twardego, co nie chciało przejść ani w górę, ani w dół.

- Mamo, wszystko dobrze? Co powiedział lekarz? - zapytał, nie odrywając wzroku od drogi.

- Dobrze - odpowiedziałam. - Ciśnienie trochę podskakuje, ale nic groźnego.

Nie powiedziałam mu o skierowaniu na dodatkowe badania. Ani o tym, że doktor Kowalska kazała mi „koniecznie przyjść z kimś bliskim na omówienie wyników". Pomyślałam: z kimś bliskim. A kogo ja przyprowadzę? Syna, który nie zna mojego adresu?

Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt dwa lata i trzydzieści osiem z nich spędziłam w tym samym mieszkaniu na Bielanach. Trzy pokoje, kuchnia z oknem na podwórko, balkon, z którego widać dach przedszkola. Pracowałam jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej, teraz jestem drugi rok na emeryturze. Mąż, Ryszard, odszedł siedem lat temu - nie umarł, po prostu pewnego grudniowego wieczoru powiedział, że „potrzebuje przestrzeni", spakował dwie walizki i wyprowadził się do kobiety z pracy. Grzegorz miał wtedy dwadzieścia trzy lata i stwierdził, że „nie będzie wybierał stron". Wybrał. Nie moją.

Nie, to niesprawiedliwe, co mówię. Grzegorz nie wybrał ojca. Grzegorz wybrał swoje życie - żonę Kasię, pracę w firmie informatycznej, mieszkanie na Ursynowie, działkę pod Grójcem. To normalne. Dzieci dorastają i odchodzą. Wiem o tym. Ale jest różnica między odejściem a zniknięciem.

Kiedy Ryszard się wyprowadził, Grzegorz dzwonił co tydzień. Potem co dwa tygodnie. Potem w święta i na urodziny, ale urodziny też zaczął mylić - raz złożył życzenia dzień za wcześnie, raz trzy dni za późno. Nie zrobiłam mu wyrzutów. Pomyślałam: zajęty człowiek, dużo na głowie. Kasia w ciąży, potem mała Zosia, potem remont, potem kolejny projekt w pracy. Zawsze było „potem".

Na Wigilię byłam u nich trzy razy. Za pierwszym razem Kasia upiekła karpia, za drugim zamówiła catering, za trzecim - rok temu - Grzegorz powiedział mi przez telefon: „Mamo, w tym roku jedziemy do teściów, bo teść źle się czuje, rozumiesz". Rozumiałam. Jadłam barszcz z uszkami sama, przed telewizorem, z serwetką na kolanach, bo nie chciało mi się rozkładać obrusa dla jednej osoby.

Nie żałuję się. Mam sąsiadkę Danusię z czwartego piętra, mam koleżankę Ewę z dawnej pracy, z którą chodzimy na spacery nad Wisłę. Chodzę do kościoła, czytam książki, oglądam seriale. Żyję. Ale to jedno - syn, który wpisuje mój adres ręcznie, bo nie ma go w nawigacji - to mnie złamało bardziej niż tamten grudniowy wieczór z Ryszardem.

Bo co to znaczy? To znaczy, że nie jeździ do mnie na tyle często, żeby warto było zapisać. „Dom" to jego mieszkanie. „Teściowie" to rodzice Kasi w Piasecznie. „Działka" to działka pod Grójcem. A ja jestem adresem, który trzeba wstukać od nowa, za każdym razem, jakby mnie nie było na stałe w jego życiu.

W drodze do domu milczeliśmy. Grzegorz włączył radio, leciało coś spokojnego, jazzowego. Zahamował na czerwonym i wtedy spojrzał na mnie.

- Mamo, wyglądasz jakoś blado. Na pewno wszystko okej?

- Na pewno - powiedziałam i uśmiechnęłam się, jak umiałam. - Grzegorz, a kiedy ostatnio u mnie byłeś? Nie żeby odwieźć albo podwieźć. Po prostu tak, na herbatę.

Patrzył na mnie, a ja widziałam, jak liczy w głowie. Widziałam, że nie może sobie przypomnieć. Światło zmieniło się na zielone, ktoś zatrąbił z tyłu.

- Niedawno chyba - powiedział i ruszył. - Na pewno gdzieś w marcu.

W marcu był po dokumenty. Potrzebował mojego aktu urodzenia do czegoś urzędowego. Wszedł, wypił szklankę wody, zabrał papier i pojechał. Trwało to dwanaście minut, bo zmierzyłam - nie celowo, po prostu zerknęłam na zegar, gdy wszedł, i na zegar, gdy zamknął drzwi.

- Grzegorz - powiedziałam cicho, gdy skręcił w moją ulicę. - Czy ty wiesz, że ja tu mieszkam sama od siedmiu lat?

- No wiem, mamo. Przecież wiem.

- I czy ty wiesz, że ja czasem nie rozmawiam z żywą duszą przez trzy dni z rzędu?

Zacisnął ręce na kierownicy. Nie odpowiedział od razu. Zatrzymał się pod blokiem - pod właściwym blokiem, choć nawigacja prowadziła go pod zły - i wyłączył silnik.

- Mamo, nie rób mi wyrzutów, proszę. Mam dużo na głowie. Kasia, Zosia, praca, kredyt...

- Nie robię ci wyrzutów - przerwałam mu. Bo naprawdę nie robiłam. Ja mu tylko mówiłam prawdę, pierwszy raz od lat, i to bolało nas oboje. - Ja ci tylko mówię, jak jest. Żebyś wiedział.

Siedzieliśmy w samochodzie, silnik wyłączony, majowe słońce grzało przez szybę. Grzegorz patrzył przed siebie, na klatkę schodową, na balkon na trzecim piętrze, gdzie suszyła się moja pościel w słoneczniki.

- Wejdę na herbatę - powiedział w końcu.

Chciałam powiedzieć: „Nie musisz". Chciałam powiedzieć: „Nie z litości". Ale nie powiedziałam, bo byłam głodna jego obecności, i to jest straszne - być głodną obecności własnego dziecka, które mieszka dwadzieścia minut jazdy dalej.

Weszliśmy na górę. Nastawiłam wodę, wyciągnęłam sernik, który upiekłam dzień wcześniej - na wypadek, gdyby ktoś wpadł, chociaż od miesięcy nikt nie wpadał. Grzegorz usiadł w kuchni, rozejrzał się i powiedział:

- Mamo, ty zmieniłaś zasłony.

Zmieniłam je w październiku. Siedem miesięcy temu.

Jedliśmy sernik, piliśmy herbatę, rozmawialiśmy o Zosi, która poszła do przedszkola. Grzegorz pokazał mi zdjęcia na telefonie. Śliczna dziewczynka, ma moje oczy, ale Kasiną buzię. Widuję ją rzadko. Raz na dwa, trzy miesiące. Za mało, żeby mnie poznawała bez podpowiedzi - ostatnio Kasia musiała szepnąć: „Zosia, to babcia Hala".

Kiedy Grzegorz wstał, żeby iść, stałam w przedpokoju i patrzyłam, jak zakłada buty. I wtedy powiedziałam to, co siedziało we mnie od miesięcy:

- Grzegorz, lekarka chce, żebym przyszła z kimś bliskim na wyniki badań. W przyszłą środę o dziesiątej.

Zamarł z jednym butem w ręce.

- Co za badania? Mamo, co ci jest?

- Pewnie nic. Ale chciałabym, żebyś tam był.

Patrzył na mnie i widziałam w jego oczach coś, czego nie widziałam od dawna - strach. Nie o siebie. O mnie. I pomyślałam z goryczą, której się wstydzę do tej pory: czy naprawdę muszę być chora, żeby mój syn zapisał mój adres w nawigacji?

- Będę - powiedział. - Obiecuję, mamo.

Zamknęłam za nim drzwi. Podeszłam do okna i patrzyłam, jak siada do samochodu, jak włącza silnik. Widziałam, że pochylił się nad ekranem nawigacji. Nie wiem, co wpisywał. Może sprawdzał drogę do domu. A może - i za tę myśl trzymam się jak za ostatnią deskę - może zapisywał piąty adres.

Syn odwoził mnie od lekarza. W nawigacji ma zapisane cztery miejsca: „Dom", „Praca", „Teściowie", „Działka". Mój adres wpisywał ręcznie, litera po literze, i dwa razy pomylił numer bloku.

Po „naradzie o bezpieczeństwie mamy" wręczono mi listę zakazów: wanna - zakaz, taboret - zakaz, schody - tylko z asystą. Przeczytałam, podziękowałam i wręczyłam własną listę: decydowanie za mnie - zakaz, narady beze mnie - zakaz, asysta bez zaproszenia

Zięcia z obcą kobietą widziałam dwa razy - ta sama kawiarnia, ten sam stolik przy oknie. Córka w tym czasie planowała ich dziesięciolecie. Nie powiedziałam jej. Powiedziałam jemu, w cztery oczy: „widziałam dwa razy. Trzeciego nie zniosę milcząco

Córka wyjechała do Anglii „na rok, mamo, odłożymy i wrócę". Julka miała cztery lata. Córka wróciła po siedmiu. Julka mówi do mnie „mamo", do niej „ciociu". Córka ma do mnie żal: „nastawiłaś ją przeciwko mnie".

Przez czterdzieści pięć lat mąż powtarzał, że nie umie tańczyć - na każdym weselu siedział, a ja z nim. Na weselu wnuczki przetańczył całą noc. Z jej teściową. Rano poprosił o maść na kolano.

Na siedemdziesiąte urodziny czekałam z ciastem do wieczora. Telefon milczał. O dwudziestej pierwszej przyszedł SMS od syna: „Mamo, wszystkiego najlepszego!!! PS Możesz jutro odebrać Lenkę z przedszkola?"

Na wesele wnuczki dołożyłam trzy tysiące do fotografa - córka sama prosiła, „to pamiątka na całe życie, mamo". Album przyszedł w listopadzie, dwieście zdjęć. Jestem na dwóch. Na jednym tyłem.

Przy wigilijnym stole sześcioletni prawnuk zapytał na głos: „czemu babcia zawsze nakłada ostatnia i je zimne?". Zrobiło się cicho - przez czterdzieści lat nikt tego nie zauważył. „Tak jakoś wyszło, skarbie." - „To niech przestanie wychodzić." Barszcz

Byłam u córki z obiadem. Zięć wyszedł do sklepu, więc zadzwoniłam do niego, żeby dokupił chleba. Telefon zawibrował na stole tuż obok mnie. Na ekranie świeciło: „Bankomat".

Wnuk zapytał ostrożnie: „babciu, a wy z Henrykiem obchodzicie walentynki? W waszym wieku?". Czternastego Henryk przyszedł po mnie do przychodni - z jedną różą, przy pełnej poczekalni. Panie z kolejki biły brawo, pan z numerkiem trzydzieści dwa westchnął

Zapisałyśmy się z Ireną na samoobronę dla seniorek. Instruktor od progu: „najgroźniejsza broń to pewny krok i głośne NIE". Ćwiczymy krzyk w parach - sąsiedzi myśleli, że u Ireny remont. Na ulicy nikt nas nie zaczepił: podobno widać. Laska służy do

Synowa poprosiła o moje przepisy - „firma robi wigilię, catering ugotuje według pani receptur, szef chce domowego klimatu". Odmówiłam uprzejmie: klimat domowy nie występuje w cateringu, barszcz rodzinny nie pracuje na etacie. Zaprosiłam ich dwoje na

Wnuk nad albumem: „czemu wszyscy na tych zdjęciach tacy szczupli?". Odpowiedziałam bez retuszu: bieda, kartki, mięso od święta - a mówiło się „niejadki", bo wstyd ważył więcej niż głód. Wnuk długo patrzył na zdjęcie taty z zapadniętymi policzkami. „Czemu

Kartki świąteczne piszę ręcznie, pierwszą zawsze do córki. Od niej przyszła w grudniu drukowana, z logo jej firmy: „Dziękujemy za owocną współpracę w mijającym roku". Podpis też drukowany. Adres na naklejce, jak dla klientów.

Stefan powtarzał: „zegarek po mnie dla Kuby, na osiemnastkę". Kuba ma dwanaście lat. Na stypie zięć podwinął rękaw - na ręku zegarek Stefana. „Mamo, przechowam, żeby nie leżał w szufladzie". Przechowuje go do dziś. Na ręku.

Syn robi mi zakupy moją kartą - „mamo, po co masz dźwigać". Przynosi chleb, mleko, leki i paragon. W banku poprosiłam o wydruk z pół roku. Przy każdych zakupach dla mnie są dwie płatności, minuta po minucie. Paragon przynosi z jednej.

Po dwudziestu latach padła mi pralka. Syn obiecał: „pożyczymy ci na nową, mamo, tylko po pierwszym". Pierwszy minął, drugi też. Piorę w wannie. W niedzielę synowa pochwaliła się nowym ekspresem: „cztery tysiące, ale za to jaka pianka".

Na Dzień Babci Ola narysowała nas obie: babcię Ewę, mamę synowej, na nartach, a mnie przy garnku z pierogami. Synowa powiesiła go na lodówce - „jak trafnie!". W ferie zapisałam się na kurs narciarski dla seniorów. Zdjęcie z Białki wysłałam Oli.

W tym roku syn nie dołożył mi do węgla - „mamo, ceny, u nas teraz krucho". Grzeję jednym piecem i śpię w swetrze. W październiku przyjechał po ziemniaki nowym SUV-em. Pierwszy raz wszystkie trzy worki zmieściły mu się w bagażniku.

Mąż od lat oddaje mi na dom „całą emeryturę, co do grosza". Wiosną przyszły z ZUS-u dwie jednakowe koperty i przez pomyłkę otworzyłam jego. Jego emerytura jest o tysiąc dwieście wyższa. Co do grosza.

Przy świątecznym stole rodzina ułożyła mi listę postanowień noworocznych: „schudniesz, zapiszesz się na gimnastykę, przestaniesz dźwigać zakupy". Wysłuchałam do końca. Wstałam z kieliszkiem kompotu: „za rok, w którym każdy pilnuje własnych postanowień"