Co roku wysyłam synowi do Anglii paczkę na święta - piętnaście kilo, pierogi, makowiec, wysyłka dwieście osiemdziesiąt. W Lidlu spotkałam jego teściową: „jak to pani nie wie? Przecież oni co roku przyjeżdżają na święta do nas".

Stałam między regałem z bombkami a stosem panettone w promocji i patrzyłam na Halinę Majewską, jakby mi właśnie powiedziała, że Ziemia jest płaska. Bo to nie mogła być prawda. Nie po tych wszystkich telefonach, w których Bartek mówił „mamo, tak nam przykro, ale w tym roku znowu się nie da, bilety kosmicznie drogie, Olivia ma dyżur w Boxing Day".

Nie po tych pięciu wigilijnych wieczorach, gdy stawiałam pusty talerz i mówiłam sobie, że to dla wędrowca, ale w głębi duszy stawiałam go dla syna.

Halina patrzyła na mnie z miną, która powoli zmieniała się ze zdziwienia w zakłopotanie. Widziałam, jak do niej dociera, że powiedziała coś, czego nie powinna. Poprawiła torebkę na ramieniu i zaczęła się cofać. „Pani Bożeno, ja myślałam, że pani wie... Przepraszam, może ja coś pomyliłam..."

Ale nie pomyliła. Już to wiedziałam. W jednej chwili wszystkie te wymówki - bilety, dyżury, przeziębienie Olivii, remont łazienki akurat przed świętami - ułożyły się w jeden, przejrzysty wzór. Jak te serwetki, które szydełkowałam kiedyś wieczorami - z daleka wygląda na chaos, ale z bliska widać powtarzający się motyw.

Wyszłam z Lidla bez zakupów. Koszyk zostawiłam przy kasie. Kasjerka coś za mną zawołała, ale ja już byłam na parkingu, w grudniowym wietrze, z telefonem w ręku. Nie zadzwoniłam. Jeszcze nie.

Mam na imię Bożena, sześćdziesiąt dwa lata, całe życie w Poznaniu. Trzydzieści osiem lat w tej samej księgowości, najpierw w państwowym, potem firma się sprywatyzowała, a ja zostałam. Mąż, Ryszard, odszedł osiem lat temu - nie od nas, tylko w ogóle. Rak trzustki, cztery miesiące od diagnozy do pogrzebu. Bartek wyjechał do Anglii jeszcze za życia ojca, czternaście lat temu. Miał dwadzieścia trzy lata i dyplom z informatyki. „Mamo, to tylko na chwilę" - powiedział na lotnisku. Minęło czternaście lat i dwoje wnuków, których znam głównie z ekranu telefonu.

Olivia - synowa - jest Polką, ale z Radomia. Jej matka, ta Halina, mieszka teraz w Poznaniu, bo się przeprowadziła do siostry po śmierci męża. Trzy lata temu. I właśnie wtedy, teraz to sobie uświadomiłam, Bartek przestał mówić o przyjeździe „może na Wielkanoc" albo „latem na pewno". Wcześniej przynajmniej obiecywał. Potem przestał nawet obiecywać.

A ja co roku w listopadzie zaczynałam przygotowania. Pierogi z kapustą i grzybami - Bartek zawsze je uwielbiał. Makowiec na zakwasie, według przepisu mojej mamy. Barszcz w słoikach, starannie zakręcony, żeby przeżył podróż. Kompot z suszonych śliwek w butelkach owiniętych ścierkami. Pakowałam to w pudło wyłożone gazetami, jechałam na pocztę, płaciłam dwieście osiemdziesiąt złotych i czekałam na telefon: „Mamo, paczka dotarła, makowiec jak zawsze genialny".

Tego wieczoru siedziałam w kuchni i przeglądałam historię naszych rozmów. Bartek pisał rzadko. Dzwonił raz w tygodniu, w niedzielę, koło trzeciej. Rozmowy trwały średnio jedenaście minut - sprawdziłam. Jedenaście minut na tydzień. I w każdej z tych rozmów wszystko brzmiało normalnie. „W pracy dobrze, mamo." „Oliwka zaczęła chodzić na gimnastykę." „Tommy dostał dwójkę z maths, ale się poprawi." Normalność. Ciepła, gładka, nieprzepuszczalna normalność.

Przez trzy dni nie dzwoniłam i nie pisałam. Bartek też nie. To było jak eksperyment, którego wyniki znałam z góry, ale i tak chciałam zobaczyć na własne oczy. W czwartek wieczorem - cisza. W piątek - nic. W sobotę o piętnastej zadzwonił jak zwykle.

„Cześć, mamo, co słychać?"

„A co u was?" - zapytałam normalnym głosem. Żołądek miałam ściśnięty jak pięść.

„Wszystko dobrze. Słuchaj, chciałem powiedzieć - w tym roku na Wigilię znowu się nie uda. Olivia ma dyżur dwudziestego czwartego i dwudziestego piątego, a ja nie mogę lecieć z dziećmi sam, wiesz jak to jest."

Wiedziałam jak to jest. Właśnie dowiedziałam się, jak to jest naprawdę.

„Bartek" - powiedziałam. Usłyszał coś w moim głosie, bo na chwilę zamilkł. „Spotkałam panią Halinę w Lidlu."

Cisza. Nie taka zwykła, gdy ktoś zbiera myśli. Taka cisza, w której słyszysz, jak komuś się wali świat. Trwała może pięć sekund, ale ja w tych pięciu sekundach przeżyłam wszystkie pięć lat kłamstw. Każdy słoik barszczu. Każdy pieróg lepiony do pierwszej w nocy. Każde dwieście osiemdziesiąt złotych z emerytury, która wynosi dwa tysiące czterysta.

„Mamo, ja ci wytłumaczę..."

„Nie musisz. Chcę tylko wiedzieć jedno - czy wy przyjeżdżacie do Haliny na święta?"

„Tak." Ledwo słyszalnie.

„Co roku?"

„Od trzech lat."

„Trzy lata." Powtórzyłam to na głos, bo musiałam usłyszeć, jak to brzmi. „Trzy Wigilie jadacie u Haliny, a ja siedzę sama i oglądam Kevina. I wy co roku jecie moje pierogi i mój makowiec?"

„Mamo, Olivia... ona się lepiej dogaduje z mamą, a ja nie chciałem, żebyś się czuła..."

„Żebym się czuła jak?" Głos mi nie zadrżał. Byłam z siebie dumna. „Żebym się czuła odstawiona? Niepotrzebna? Bo tak się czuję od pięciu lat, Bartek. Nie od wtorku."

Zaczął mówić coś o tym, że Halina mieszka bliżej lotniska w Ławicy, że dzieciom łatwiej, że to nie było celowe, że chcieli mi powiedzieć, ale nie wiedzieli jak. Słuchałam tego i myślałam o moich dłoniach, które co roku w listopadzie bolały od lepienia pierogów. O maku, który ucierałam w starej maszynce po mamie, bo Bartek nie lubi z młynka. O tym, jak pakuję to pudło i niosę na pocztę, a pani w okienku mówi „znowu do synka?" i się uśmiecha. I ja się uśmiecham. Bo jestem matką, która wysyła dziecku święta w kartonie.

A moje dziecko siedzi dwadzieścia minut autobusem od mojego bloku i je kolację u teściowej.

„Bartek, nie będę krzyczeć" - powiedziałam w końcu. „Mam sześćdziesiąt dwa lata i nie mam siły krzyczeć. Ale muszę się zastanowić."

„Nad czym, mamo?"

„Nad tym, czy w tym roku robić pierogi."

Rozłączyłam się. Usiadłam przy stole, na którym leżała jeszcze lista zakupów na paczkę. Mąka, jajka, kapusta kiszona, grzyby suszone, mak, rodzynki, miód. Wzięłam długopis i powoli, literka po literce, skreśliłam pierwszą pozycję. Potem drugą. Potem odłożyłam długopis, bo ręce zaczęły mi się trząść.

Za oknem padał pierwszy śnieg. Na parapecie stało zdjęcie Bartka z komunii - dziewięć lat, za duży garnitur, uśmiech od ucha do ucha. Obok zdjęcie wnuków, wydrukowane z maila, bo Bartek nigdy nie przysłał prawdziwego.

Nie wiem, co zrobię w Wigilię. Może postawię dwanaście potraw dla siebie i Kevina w telewizorze. A może zadzwonię do Bartka i powiem, że czekam. Że nakryję. Że pusty talerz będzie stał jak zwykle. Nie wiem jeszcze, czy to byłaby godność, czy kolejna porażka.

Wiem tylko, że lista zakupów leży na stole skreślona do połowy. I że mak w szafce czeka od października.