Jabłonkę sadziliśmy z mężem w roku, w którym urodził się syn - owocuje do dziś. W sobotę syn przyjechał z pilarką: „przeszkadza w projekcie tarasu, podpisz zgodę, mamo, formalność". Nie podpisałam. Taras da się przesunąć - czterdziestu lat nie.

Pilarka leżała w bagażniku jego auta. Widziałam ją przez tylną szybę, kiedy Tomek parkował pod furtką - pomarańczowa, nowa, jeszcze z metką na obudowie. Nie przyjechał pogadać. Przyjechał wyciąć.

Weszliśmy do kuchni. Postawiłam wodę na herbatę, jak zawsze. Tomek usiadł na swoim starym miejscu przy oknie, rozłożył na stole wydruki - projekt tarasu, rzut z góry, wymiary. Palcem pokazał jabłonkę, narysowaną jako szary kółeczko z krzyżykiem.

- Tu jest problem, mamo. Korzeń idzie pod fundament, konary zasłaniają całą południową stronę. Architekt mówi, że albo drzewo, albo taras.

- To niech zmieni projekt - powiedziałam.

- Mamo, to jest gotowy projekt. Pozwolenie prawie załatwione. Wiesz, ile to kosztowało?

Wiedziałam. Bo to ja dałam Tomkowi pieniądze na ten projekt. Dwadzieścia tysięcy z lokaty, którą trzymałam na czarną godzinę. Rok temu powiedział: „Mamo, dom wymaga remontu, a ja chcę ci zrobić piękny taras, żebyś mogła siedzieć na świeżym powietrzu". Zgodziłam się, bo pomyślałam - syn się troszczy.

Herbata stygła w kubkach, a Tomek coraz szybciej mówił o izolacji, o spadku terenu, o normach budowlanych. Słuchałam i patrzyłam za okno, gdzie jabłonka stała tak samo jak czterdzieści lat temu - trochę krzywo, z jednym konarem niżej niż reszta, jakby się pochylała w stronę domu.

Andrzej, mój mąż, posadził ją w maju tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku. Tomek urodził się w lutym, jabłonka przyszła w maju. Andrzej przyniósł sadzonkę z bazaru przy dworcu w Wołominie, zapłacił chyba sto złotych - wtedy to były pieniądze. Pamiętam, jak kopał dół w ogródku, a ja stałam z Tomkiem na rękach i mówiłam: „Krzywą sadzisz, Andrzej, krzywa będzie". A on się śmiał: „To chłopak ją wyprostuje, jak podrośnie".

Nie wyprostował. Ani jabłonki, ani siebie - ale o tym potem.

Andrzej umarł w dwa tysiące trzecim roku. Rak płuc, siedem miesięcy od diagnozy do końca. Tomek miał wtedy dziewiętnaście lat i właśnie zdawał maturę. Pamiętam, jak w dniu pogrzebu poszłam do ogrodu i oparłam się plecami o pień jabłonki, bo w domu było pełno ludzi, a ja nie mogłam już na nikogo patrzeć. Stałam tak może dwadzieścia minut. Kora wbijała mi się w łopatki przez czarną bluzkę. To było jedyne miejsce, w którym tamtego dnia mogłam oddychać.

Od tamtej pory jabłonka była moja. To znaczy - była nasza, Andrzeja i moja, ale Andrzeja już nie było, więc została moja. Co roku w sierpniu zbierałam jabłka, robiłam z nich szarlotkę i kompoty. Dawałam słoiki sąsiadce, pani Zosi z dwójki, która w zamian przynosiła mi porzeczki. Jabłka z tej jabłonki miały dziwny, trochę kwaśny smak, nie taki jak sklepowe. Andrzej mówił, że to odmiana kosztela, ale sąsiad ogrodnik twierdził, że to zwykła antonówka. Mnie to nie obchodziło. Mogłaby rodzić gruszki - i tak bym jej nie ruszyła.

Tomek po maturze poszedł na studia do Warszawy, potem dostał pracę w firmie budowlanej w Pruszkowie. Ożenił się z Agnieszką, miłą dziewczyną z Radomia, mają dwóch synów - Kubę i Filipa. Przyjeżdżali do mnie co dwa, trzy tygodnie, zawsze w sobotę. Chłopcy biegali po ogrodzie, zrywali jabłka z dolnych gałęzi. Kuba raz spadł z drabiny, którą przystawił do pnia, i przez tydzień chodził z opatrunkiem na kolanie. Normalne życie. Dobre życie.

Ale od jakiegoś roku coś się zmieniło. Tomek zaczął mówić o „inwestycji w nieruchomość". Że dom jest za duży dla mnie samej. Że ogród zarasta. Że trzeba coś z tym zrobić. Początkowo myślałam, że chce mi pomóc - naprawić płot, wymienić rynny. Ale potem zaczął przyjeżdżać z folderami. Tarasy, pergole, nawierzchnie z desek kompozytowych. „Mamo, to podniesie wartość działki" - mówił. Wartość działki. Jakbym planowała ją sprzedawać.

Agnieszka pewnego razu, kiedy Tomek poszedł z chłopcami na spacer, powiedziała mi cicho przy zlewie:

- Proszę pani, niech pani z nim porozmawia. On nie chce źle. Po prostu... planuje.

- Co planuje? - spytałam.

Agnieszka spuściła oczy i zaczęła wycierać talerz, który był już suchy.

- Na przyszłość - powiedziała w końcu.

Zrozumiałam. Tomek planował na przyszłość. Na moją przyszłość, która z każdym rokiem jest krótsza. A dom, ogród, jabłonka - to w jego głowie już była kalkulacja.

Nie mówię, że syn jest zły. Nie jest. Kocha mnie na swój sposób - dzwoni co wieczór, przywozi leki, naprawił mi w grudniu kaloryfer. Ale gdzieś w tej miłości zaczęła się wkradać arytmetyka. Metraż, lokalizacja, stan techniczny. Jabłonka na projekcie to szare kółeczko z krzyżykiem. Nie drzewo. Nie czterdzieści lat. Nie Andrzej na kolanach z łopatą w rękach.

W sobotę, kiedy powiedziałam „nie podpiszę", Tomek zamilkł na dłuższą chwilę. Złożył wydruki, schował do teczki. Potem powiedział spokojnie, ale takim tonem, jakiego nie znałam:

- Mamo, to jest drzewo. Drzewo. Rozumiesz? Mogę ci posadzić dziesięć nowych jabłonek.

- Nowych - powtórzyłam.

- No tak. Młodych, zdrowych. Ta jest stara, ma mszyce, połowa gałęzi sucha. Za parę lat i tak padnie.

Patrzył na mnie, czekał na odpowiedź. A ja widziałam ręce Andrzeja na drewnianym trzonku łopaty. Widziałam dół w ziemi, ciemną, wilgotną glebę i te splątane korzenie sadzonki owiniętej w gazetę. Widziałam Tomka w beciku na moich rękach, z zamkniętymi oczami, z ustami ściągniętymi w podkówkę, jakby mu się coś nie podobało w tym nowym świecie.

- Nie podpiszę - powiedziałam jeszcze raz.

Tomek wstał. Nie trzasnął drzwiami, nie krzyczał. Powiedział „dobra, mamo, pogadamy" i wyszedł. Słyszałam, jak odpala silnik. Pilarka w bagażniku pewnie stuknęła o bok, kiedy cofał z podjazdu.

Wieczorem zadzwonił, jak co dzień. Pytał, czy wzięłam leki, czy zamknęłam bramkę. O jabłonce ani słowa. Jakby ten temat nie istniał. Ale ja wiem, że istnieje. I wiem, że wróci.

Sąsiadka Zosia, kiedy jej opowiedziałam, machnęła ręką: „A co ci po tym drzewie, Bożeno? Daj chłopakowi robić taras, będziesz miała gdzie kości wygrzać". Może ma rację. Może jestem sentymentalna staruszka, która broni spróchniałego pnia, bo nie potrafi bronić niczego innego.

Ale potem wychodzę do ogrodu i kładę dłoń na korze. Szorstka, popękana, ciepła od słońca. I czuję to, czego żaden projekt architektoniczny nie narysuje - że pod tą korą jest czas. Mój czas. Czas Andrzeja. Czas tamtego majowego dnia, kiedy byliśmy młodzi i sadziliśmy drzewo dla syna, który miał rosnąć razem z nim.

Syn wyrósł. Drzewo też. A teraz syn chce to drzewo ściąć.

Jutro zadzwonię do architekta. Zapytam, czy da się przesunąć ten taras o dwa metry na wschód. Wiem, że się da - widziałam na projekcie, że jest miejsce. Jeśli powie, że tak, zadzwonię do Tomka. Jeśli powie, że nie - to co wtedy? Podpiszę? Stanę w oknie i będę patrzeć, jak pilarka wgryza się w pień, który pamięta więcej niż my wszyscy razem?

Nie wiem. I może to jest najgorsze - że w moim wieku, po sześćdziesięciu dwóch latach, wciąż nie wiem, gdzie kończy się miłość do tego, co było, a zaczyna upór, który rani tych, którzy są.