Syn z córką toczą spór o działkę po ojcu; każde wzywa mnie na świadka przeciw drugiemu. Ogłosiłam obojgu naraz: „jestem Szwajcarią - góry, czekolada, ścisła neutralność. Mediacja przy moim stole: tak. Zeznania: nie".

Przy mediacji zjedli blachę makowca i podzielili działkę wzdłuż starej gruszy. Szwajcaria dalej neutralna. I najedzona.

Tak to wygląda w skrócie. Ale żeby zrozumieć, co się naprawdę wydarzyło, trzeba cofnąć się o pięć miesięcy, do dnia, kiedy zadzwonił telefon i Tomek powiedział głosem, jakiego wcześniej od niego nie słyszałam: „Mamo, Kasia chce mi zabrać działkę taty".

Trzy sekundy ciszy. Słyszałam, jak oddycha. A potem drugi telefon - Kasia, moja córka, czterdzieści jeden lat, głos cienki jak struna: „Mamo, porozmawiaj z Tomkiem, bo on kompletnie oszalał. Tata by tego nie chciał".

I wtedy zrozumiałam, że mam problem. Nie oni. Ja.

Bo Zbigniew umarł w październiku, a ja zdążyłam się już przyzwyczaić do pustego miejsca przy stole, do ciszy w przedpokoju, do braku jego kurtki na wieszaku. Czterdzieści lat małżeństwa to za dużo, żeby się pożegnać w jeden miesiąc, ale za mało, żeby nie musieć tego robić. Zbyszek miał sześćdziesiąt siedem lat, ja mam sześćdziesiąt trzy. Całe życie w Poznaniu, on elektryk, ja księgowa w spółdzielni mieszkaniowej. Dwoje dzieci. I ta przeklęta działka ROD na Strzeszynie, sześćset metrów kwadratowych raju z altanką, którą Zbyszek budował własnymi rękami trzy lata.

Działka była jego oczkiem w głowie. W soboty wstawał o szóstej, pakował termos z kawą, wkładał te swoje gumiaki - podarte, brzydkie, ale nie dał się namówić na nowe - i jechał. Wracał wieczorem pachnący ziemią i zadowolony jak dziecko. Hodował pomidory, które wygrywały nieoficjalne konkursy na osiedlu, i porzeczki, z których robiłam sok na zimę. Przy starej gruszy postawił ławkę. Mówił, że to jego fotel dyrektorski.

Kiedy umarł - zawał, nagle, w warsztacie kolegi, nawet nie zdążyli wezwać karetki - nie pomyślałam o działce ani przez sekundę. Myślałam o tym, że nie powiedziałam mu rano, żeby uważał na siebie. Że ostatnie, co usłyszał ode mnie, to: „Kup chleb, jak będziesz wracał".

Problem z działką pojawił się dopiero po pogrzebie, kiedy trzeba było uregulować sprawy. Tomek, mój syn, czterdzieści cztery lata, kierowca w firmie transportowej, twierdził, że tata obiecał mu tę działkę. Że rozmawiali o tym latem, przy piwie, pod tą gruszą. Że Zbyszek powiedział: „Synku, to będzie twoje, ty się tym zajmiesz". Kasia twierdziła, że to nieprawda. Że tata chciał, żeby działka została w rodzinie dla wnuków - a Kasia ma dwójkę dzieci, Tomek nie ma żadnego. „Tata mówił mi w szpitalu, jak leżałam po cięciu z Olą, że ta działka to będzie raj dla moich małych" - powtarzała.

Żadne z nich nie kłamało. Zbyszek potrafił obiecać każdemu to, co chciał usłyszeć. Nie ze złośliwości. Z miłości. Nie umiał odmówić własnym dzieciom. A ja o tym wiedziałam, bo przez czterdzieści lat obserwowałam, jak unika konfliktów niczym piłkarz wślizgów na mokrym boisku.

- Mamo, powiedz Kasi, że tata chciał dać to mnie - prosił Tomek przez telefon.

- Mamo, przecież wiesz, że Tomek nigdy nie dbał o tę działkę, on nawet nie lubi ogrodnictwa - mówiła Kasia, kiedy wpadała na herbatę.

Oboje mieli trochę racji. Tomek faktycznie pomagał ojcu przy altance. Ale Kasia faktycznie przywoziła dzieci, które biegały między krzakami i jadły porzeczki prosto z gałęzi. Zbyszek patrzył wtedy na wnuki z takim wyrazem twarzy, że łzy mi stawały w oczach.

Pierwsze tygodnie sporu były jeszcze cywilizowane. Potem zaczęło się robić groźnie. Tomek wspomniał o prawniku. Kasia powiedziała, że pójdzie do zarządu ROD. Przestali ze sobą rozmawiać. Na Wigilii siedzieli na przeciwnych końcach stołu i milczeli. Ja stałam w kuchni, mieszałam barszcz i słuchałam tej ciszy, która brzmiała gorzej niż kłótnia.

- Grażyna, to twoja rodzina, weź się za nich - powiedziała mi Lucyna, sąsiadka z drugiego piętra, kiedy spotkałyśmy się przy skrzynkach na listy. - Bo ci się dzieci pozabijają przez sześćset metrów buraków.

Lucyna miała rację, ale nie do końca. Bo ja wiedziałam jedno: jeśli stanę po czyjejś stronie, stracę drugie dziecko. Znałam takie historie. Koleżanka ze spółdzielni, Bożena, nie rozmawia z synem od ośmiu lat, bo przy podziale mieszkania po matce stanęła po stronie córki. Osiem lat. Wnuki rosną, a Bożena ogląda ich zdjęcia na Facebooku.

Więc podjęłam decyzję. Zadzwoniłam do obojga jednocześnie - tak, na konferencję, Kasia musiała mi pokazać, jak to się robi na tym nowym telefonie - i powiedziałam:

- Słuchajcie. Jestem Szwajcarią. Góry, czekolada, ścisła neutralność. Nie będę zeznawać za żadnym z was. Nie będę mówić, co tata komu obiecał, bo tata obiecywał wszystko wszystkim i robił to z miłości, nie ze złośliwości. Ale jeśli chcecie, mogę zrobić jedno - mediację przy moim stole. Przyjdziecie oboje, zjecie, porozmawiacie jak ludzie, nie jak strony w pozwie.

Cisza. Słyszałam, jak Tomek sapie. Kasia chrząknęła.

- A co będzie do jedzenia? - zapytał Tomek.

- Makowiec - odpowiedziałam. Bo Zbyszek zawsze mówił, że przy makowcu nie da się kłócić. Usta się sklejają.

Przyszli w sobotę. Tomek w tej samej kurtce, co ojciec nosił - nawet nie wiedział, że ją po nim wziął. Kasia z teczką pełną wydruków z internetu o prawie do działek ROD. Usiedli. Postawiłam makowiec - blachę, nie kawałek, bo wiedziałam, że to będzie długa rozmowa.

Trzy godziny. Krzyczeli. Kasia płakała. Tomek wstał i poszedł na balkon zapalić, chociaż rzucił dwa lata temu. Wrócił. Zjadł kolejny kawałek. I wtedy Kasia powiedziała coś, czego się nie spodziewałam:

- Tomek, ja nie chcę ci zabrać działki. Ja chcę, żeby Ola i Kacper mieli miejsce, gdzie mogą biegać latem. Takie jak my mieliśmy.

Tomek popatrzył na nią. Odłożył widelec.

- To czemu od razu nie powiedziałaś normalnie, tylko lecisz z prawnikami?

- Bo ty lecisz z prawnikami!

- Bo ty pierwsza zaczęłaś!

Patrzyli na siebie. A potem Tomek się roześmiał. Kasia też. Ja piłam herbatę i milczałam, bo Szwajcaria milczy.

Podzielili działkę wzdłuż starej gruszy. Lewa strona z altanką - Tomek. Prawa z grządkami i porzeczkami - Kasia dla dzieci. Ławka pod gruszą - wspólna. Narysowali to na serwetce. Krzywo, jak dziecięcy rysunek. Ale narysowali razem.

Wyszli koło dziewiątej wieczorem. Tomek uścisnął Kasię na klatce schodowej. Krótko, niezgrabnie, jak mężczyźni ściskają, kiedy ich to krępuje. Zamknęłam drzwi, pozbierałam talerze i usiadłam w kuchni.

Na stole została serwetka z rysunkiem działki. Patrzyłam na nią i myślałam o Zbyszku. O tym, że gdyby żył, pewnie obiecałby działkę jeszcze wnukom, sąsiadowi i listonoszowi. I o tym, że może dobrze, że to ja tu zostałam. Ta spokojna, nudna księgowa, która liczy, waży i nie obiecuje nikomu niczego, czego nie może dać.

Ale jest jeszcze coś, czego im nie powiedziałam. Zbyszek miał zapisaną działkę na siebie, a prawo do niej - po różnych przepisach ROD - wcale nie jest takie jednoznaczne. Zarząd może mieć swoje zdanie. I ten ich rysunek na serwetce, ta piękna grusza jako granica - to jeszcze nie koniec sprawy. To dopiero początek formalności. Tylko że teraz muszą je przejść razem, nie przeciwko sobie.

Nie wiem, czy wytrwają. Nie wiem, czy za miesiąc znowu nie zadzwoni telefon z krzykiem. Ale wiem, że tamtego wieczoru, kiedy zmywałam blachę po makowcu, po raz pierwszy od śmierci Zbyszka poczułam coś w rodzaju spokoju.

Albo może to był tylko makowiec. Jest taki ciężki, że po całej blachie nie ma siły na emocje.