
Po śmierci Stefana sprzedałam działkę po moich rodzicach i pierwszy raz poleciałam z siostrą do Rzymu. W listopadzie przyszło pismo z sądu: wniosek o częściowe ubezwłasnowolnienie. Wnioskodawca - syn. Uzasadnienie: „matka trwoni majątek rodzinny".
Przeczytałam to trzy razy. Stałam w przedpokoju w kapciach, z kluczami jeszcze w jednej ręce, a w drugiej trzymałam kopertę z sądu rejonowego. Litery się rozmywały, więc pomyślałam, że to oczy - od trzech lat noszę okulary progresywne i ciągle zapominam je czyścić. Ale to nie były okulary. To były łzy.
Marek. Mój Marek. Czterdzieści jeden lat, inżynier w firmie budowlanej pod Wrocławiem, ojciec dwójki dzieci, które kocham tak, że serce boli. Ten sam Marek, który w grudniu przywoził mi choinkę na dach samochodu i mówił „mamo, ty się nie wspinaj, ja przywiążę gwiazdę".
Ten Marek złożył wniosek do sądu, żebym nie mogła decydować o własnych pieniądzach.
Stefan umarł w marcu. Trzeci rok na emeryturze, sześćdziesiąt osiem lat, rozległy zawał w warsztacie, gdzie naprawiał sąsiadce rower. Trzydzieści dziewięć lat małżeństwa - tak po prostu. Rano jadł kanapkę z dżemem, w południe go już nie było. Ludzie mówią, że to dobra śmierć, szybka, bez cierpienia. Nie wiem, dla kogo dobra. Na pewno nie dla mnie.
Przez trzy miesiące chodziłam jak przez mgłę. Prałam jego koszule, bo wisiały w szafie i pachniały jeszcze nim. Gotowałam obiady na dwie osoby i wyrzucałam połowę. W maju zadzwoniła Lucyna, moja starsza siostra, i powiedziała: - Bożena, dość. Wychodzimy z tego domu. Razem.
Lucyna mieszka w Poznaniu, jest na emeryturze po trzydziestu latach w bibliotece. Nigdy nie wyszła za mąż, nie miała dzieci, a naszą mamę opiekowała się do końca. Ja wtedy byłam we Wrocławiu, miałam Stefana, miałam Marka, miałam pracę w księgowości w spółdzielni mieszkaniowej. Lucyna nie miała pretensji. Nigdy. Ale widziałam, jak to ją kosztowało - te nocne wstawania, pampersy, wizyty u neurologa, a potem pogrzeb i puste mieszkanie.
Rodzice zostawili działkę ROD na Karłowicach - trzysta metrów kwadratowych z altanką, jabłonkami i agrestu krzakami, które mama pielęgnowała do ostatniego lata. Tata zbudował tam pergolę własnymi rękami. Po mamie działka przeszła na mnie i Lucynę po połowie, ale to ja płaciłam składki i podatki, bo Lucyna ledwo wiązała koniec z końcem.
Stefan nigdy nie lubił tej działki. Mówił, że to „hodowanie komarów na cmentarzu wspomnień". Ale chodził tam ze mną co sobotę, podlewał pomidory i naprawiał ogrodzenie. Bo taki był Stefan - narzekał i robił.
Kiedy go nie stało, pojechałam na działkę sama. Raz. Usiadłam na ławce pod jabłonką, zjadłam kanapkę z serem i płakałam godzinę. Więcej tam nie wróciłam. W lipcu powiedziałam Lucynie: - Sprzedajmy. To nie ma sensu. Ani ty tu nie przyjeżdżasz, ani ja nie dam rady sama.
Lucyna się zgodziła. Znaleźliśmy kupca w trzy tygodnie - młode małżeństwo z dzieckiem, które cieszyło się jak na loterii. Dostałyśmy za nią porządne pieniądze, bo Karłowice to dobra lokalizacja. Podzieliłyśmy się równo.
I wtedy Lucyna powiedziała: - Wiesz co? Lecimy gdzieś. Ty nigdy nie byłaś za granicą, ja byłam raz w Pradze na wycieczce związkowej w osiemdziesiątym siódmym. Lecimy do Rzymu.
Śmiałam się, że w moim wieku to już nie na latanie. Ale Lucyna jest uparta. Załatwiła bilety, znalazła hotel przy Via Nazionale, wydrukowała mapki z internetu. W sierpniu wsiadłyśmy w samolot. Ja pierwszy raz w życiu. Sześćdziesiąt pięć lat, a nigdy nie leciałam samolotem. Stefan zawsze mówił, że wakacje to Bałtyk i tyle mu trzeba.
Rzym był jak z innego świata. Gorący, głośny, pachnący bazylią i spalinami. Jadłyśmy lody na Piazza Navona, wchodziłyśmy do kościołów tak pięknych, że nogi się uginały. Lucyna kupiła sobie torebkę na pchlim targu, a ja szalik z kaszmiru - pierwszy w życiu. Kosztował tyle, ile miesiąc moich składek ZUS.
Wróciłam do Wrocławia odmieniona. Nie szczęśliwa - to za dużo powiedziane. Ale jaśniejsza. Jakby ktoś uchylił okno w pokoju, który był zamknięty od marca.
We wrześniu powiedziałam Markowi o sprzedaży działki. Zadzwoniłam, bo zawsze dzwonię w niedzielę po obiedzie. Usłyszałam ciszę, a potem: - Jak to sprzedałaś? Bez pytania mnie?
- Marku, to była moja i Lucyny działka. Po moich rodzicach.
- Ale to majątek rodzinny, mamo. Ja tam chodziłem jako dziecko. Kuba i Zosia mogliby tam jeździć.
- Kuba ma trzynaście lat i nie odrywa się od telefonu, a Zosia jest w przedszkolu - powiedziałam. - Nikt tam nie jeździł od dwóch lat.
Trzasnął słuchawką. Pierwszy raz w życiu. Potem dzwonił trzy dni później i przeprosił. Powiedział, że się zdenerwował. Zapytał, ile dostałam. Powiedziałam. Znowu cisza.
- A co z tymi pieniędzmi zrobiłaś?
Podzieliłam się z Lucyną, pojechałyśmy do Rzymu, resztę mam na koncie. Na życie, na leczenie, na co będzie trzeba.
- Na Rzym - powtórzył powoli. - Mamo, tata pół roku nie żyje, a ty latasz po Włoszech?
To zdanie bolało bardziej niż to pismo z sądu. Bo pismo jest urzędowe, zimne, ma paragrafy i pieczątki. A to zdanie powiedział mój syn głosem, w którym usłyszałam coś gorszego niż złość. Usłyszałam pogardę.
W październiku Marek nie zadzwonił w niedzielę. Ani w następną. Napisałam SMS: „Wszystko ok?". Odpisał: „Tak". Jedno słowo. Od mojego syna, który kiedyś pisał mi wiadomości na pół ekranu.
A potem przyszedł listopad i ta koperta.
Zadzwoniłam do Lucyny. Ręce mi się trzęsły tak, że ledwo trafiałam w numer. Lucyna wysłuchała, a potem powiedziała cicho: - Boże, Bożenka. On naprawdę to zrobił.
Pojechałam do prawnika. Pani mecenas, młoda kobieta, niewiele starsza od Marka, przeczytała wniosek i powiedziała: - Proszę pani, to nie ma żadnych podstaw prawnych. Pani jest zdrowa psychicznie, nie ma długów, nie jest uzależniona. Sprzedaż działki, która była pani własnością, i wydanie pieniędzy na podróż - to jest pani prawo. Sąd to oddali.
- Ale mój syn to złożył - powiedziałam. - Mój syn poszedł do sądu i powiedział, że ja trwonię majątek, bo pojechałam do Rzymu.
Pani mecenas nic na to nie odpowiedziała. Co tu odpowiedzieć.
Teraz jest grudzień. Marek nie dzwoni. Wnuków widziałam ostatnio we wrześniu. Na lodówce wisi zdjęcie z Rzymu - ja i Lucyna przed Koloseum, obie śmiejemy się jak dziewczyny. Obok wisi rysunek Zosi - dom z kominem i napis „babcia" napisany do góry nogami.
Pani mecenas mówi, że sąd wyznaczy termin rozprawy na luty albo marzec. Że muszę się stawić. Że będzie biegły psychiatra. Że to formalność. Że wygram.
Wiem, że wygram. Ale wygrać w sądzie ze swoim synem - czy ktoś mi powie, jak to jest wygrać?
Wczoraj wieczorem zrobiłam sobie herbatę z cytryną i usiadłam przy kuchennym stole. W tym samym miejscu, gdzie Stefan jadał śniadania przez trzydzieści dziewięć lat. Wyciągnęłam telefon i zaczęłam pisać wiadomość do Marka. Napisałam: „Synku, musimy porozmawiać". Patrzyłam na te słowa pięć minut. A potem skasowałam je i odłożyłam telefon.
Nie wiem jeszcze, czy to zrobiłam ze złości, z dumy, czy z jakiejś mądrości, której sama jeszcze nie rozumiem.