Na warsztatach „pisanie o sobie" zadano nam nekrolog własny - z przymrużeniem oka. Napisałam szczerze: „odeszła, nie dokończywszy listy rzeczy pierwszych; rodzina we łzach, rosół bez szans na powtórzenie". Przeczytałam przy niedzieli - rodzina zbladła, ja płakałam ze śmiechu. Leży w szufladzie z metką „nieaktualny". Będę przepisywać co pięć lat. Na coraz dłuższy.

Córka Agata odłożyła widelec i powiedziała cicho: „Mamo, to nie jest śmieszne". Syn Tomek wbił wzrok w talerz z szarlotką. Mąż Ryszard chrząknął i wstał od stołu, żeby dolać sobie herbaty, choć kubek miał pełny.

A ja siedziałam z tą kartką w ręku, z łzami na policzkach - ze śmiechu, przysięgam, ze śmiechu - i pierwszy raz od lat poczułam, że napisałam coś absolutnie prawdziwego.

Na te warsztaty zapisałam się w lutym. Ryszard stwierdził, że mogłam za te pieniądze pojechać na sanatorium do Ciechocinka. Trzysta złotych za osiem spotkań w bibliotece na Bemowie, w sali, gdzie pachniało kurzem i kawą z termosu. Prowadząca, Pani Lucyna - emerytowana polonistka z siódmego piętra naszego bloku - powiedziała na pierwszych zajęciach: „Pisanie o sobie to nie terapia. To lustro. Nie musicie się w nim podobać".

Miałam sześćdziesiąt jeden lat, czterdzieści jeden lat małżeństwa z Ryszardem, dwie dorosłe dzieci i pięćdziesiąt trzy lata doświadczenia w udawaniu, że wszystko jest w porządku. Ale to ostatnie to zapisałam dopiero na trzecich warsztatach, kiedy temat brzmiał: „Czego najbardziej żałuję".

Nie żałowałam wielkich rzeczy. Nie żałowałam, że nie pojechałam studiować do Krakowa, choć się dostałam. Nie żałowałam, że wzięłam ślub w dwadzieścia lat, bo przecież Ryszard był dobry, pracowity, nie pił - „złoto, nie mężczyzna", jak mówiła moja matka, a matka się nie myliła. Żałowałam drobnostek. Że nigdy nie powiedziałam Ryszardowi, że jego rosół jest mdły - i przez czterdzieści lat gotowałam swój, żeby to zatrzeć. Że nie nauczyłam się pływać. Że nie przeczytałam „Mistrza i Małgorzaty", choć stoi na półce od osiemdziesiątego piątego roku. Że nie powiedziałam mamie przed jej śmiercią jednego zdania, które nosiłam w sobie od lat, ale którego treści tu nie powtórzę.

Lista drobiazgów, kiedy ją zapisałam, zajęła dwie strony zeszytu. Pani Lucyna spojrzała mi przez ramię i pokiwała głową. „Grażyna" - powiedziała - „pani jest gotowa na nekrolog".

Zadanie brzmiało tak: napiszcie o sobie nekrolog, ale nie żałobny - uczciwy. Z dystansem. Jakbyście opowiadały komuś, kim byłyście, przy kawie, po wszystkim. Czytaliśmy je na głos na zajęciach. Janina z Woli napisała: „Odeszła, zostawiając szafę pełną sukienek, których nie nosiła, i męża, którego nosiła na rękach za długo". Wszyscy się śmiali, Janina też, choć widziałam, że ręce jej drżą.

Ja napisałam swój nekrolog w nocy, na kuchennym stole, kiedy Ryszard chrapał w sypialni. Pisałam i skreślałam. Pierwsza wersja była patetyczna - „kochana żona i matka" - i wyrzuciłam ją natychmiast, bo brzmiała jak te ogłoszenia w „Kurierze", przy których zawsze myślałam: „Ale kto ta osoba naprawdę była?". Druga wersja była za gorzka. Trzecia - ta, którą przeczytałam rodzinie - była prawdziwa. Krótka. Trzy zdania.

„Grażyna Majewska, z domu Wilczyńska, odeszła nie dokończywszy listy rzeczy pierwszych - pierwszego skoku do wody, pierwszego samotnego wyjazdu, pierwszej prawdy powiedzianej na głos. Rodzina we łzach, ale rosół bez szans na powtórzenie - zabrała przepis ze sobą, bo go nigdy nie zapisała. Lubiła rano ciszę, a wieczorem szarlotki z podwójną warstwą jabłek, i przez sześćdziesiąt lat szukała odwagi, żeby powiedzieć, czego chce - ale zwykle robiła herbatę i zmieniała temat".

Na warsztatach ludzie klaskali. Pani Lucyna powiedziała: „To jest literatura". Ja pomyślałam, że to nie literatura - to ja. Pierwszy raz na papierze, bez retuszu.

Postanowiłam przeczytać to rodzinie w niedzielę. Przy obiedzie, bo wtedy wszyscy przychodzą. Agata z mężem i Zosią, Tomek sam, bo znowu jest po rozstaniu, Ryszard na swoim stałym miejscu przy oknie. Pomyślałam, że będzie śmiesznie. Że się pośmiejemy.

Przeczytałam. Cisza.

Agata odłożyła widelec. Tomek patrzył w szarlotkę, jakby tam szukał odpowiedzi. Ryszard wstał po herbatę, której nie potrzebował. A ja płakałam ze śmiechu, bo nagle zobaczyłam nas wszystkich z boku - czwórkę dorosłych ludzi, którzy siedzą przy jednym stole od lat i boją się jednego szczerego zdania.

- Mamo, to nie jest śmieszne - powtórzyła Agata, i wtedy zobaczyłam, że ma mokre oczy.

- Dlaczego? - zapytałam.

- Bo ty tam piszesz, że nie zdążyłaś. Jakbyś już kończyła.

- Ja nie kończę - powiedziałam. - Ja zaczynam.

Tomek podniósł głowę. „Mamo, jaki przepis na rosół? Przecież masz go w zeszycie". Nie mam. Czterdzieści lat gotowania z pamięci, na oko, na czucie. Nigdy nie zapisałam, bo kto zapisuje rzeczy oczywiste? A potem okazuje się, że nic nie jest oczywiste.

Ryszard wrócił do stołu z pełnym kubkiem. Siadł, dmuchnął w herbatę i powiedział - pierwszy raz od lat coś, co mnie zaskoczyło:

- Grażyna, a co jest na tej liście rzeczy pierwszych?

Patrzyłam na niego. Czterdzieści jeden lat. Znałam każdy jego gest, każdą zmarszczkę, każde chrząknięcie. I nagle zobaczyłam, że on naprawdę pyta. Że chce wiedzieć. Że może przez te wszystkie lata czekał, aż powiem - a ja robiłam herbatę i zmieniałam temat.

Nie odpowiedziałam od razu. Wstałam, poszłam do sypialni, wyciągnęłam z szuflady kartkę z nekrologiem. Napisałam na niej długopisem: „Nieaktualny. Wersja 1.0". Schowałam z powrotem.

Wróciłam do kuchni. Wszyscy siedzieli i czekali. Agata miała czerwone oczy, Tomek bawił się łyżeczką, Ryszard trzymał kubek obiema rękami. Moja rodzina. Ludzie, których karmię od dekad i którym nigdy nie powiedziałam, co jest na liście.

- Pływanie - zaczęłam. - Chcę się nauczyć pływać.

Tomek się uśmiechnął. Agata otworzyła usta, żeby coś powiedzieć, ale się powstrzymała. Ryszard kiwnął głową - wolno, jakby przeliczał coś w myślach.

- I chcę pojechać gdzieś sama - dodałam. - Choć na trzy dni. Sama.

Tu Ryszard przestał kiwać.

Siedzieliśmy w ciszy. Zegar w przedpokoju tykał. Szarlotka stygła. Ktoś na klatce schodowej trzasnął drzwiami. Normalna niedziela na Bemowie - a ja czułam, że coś się przesunęło, jak mebel, który stoi na jednym miejscu tak długo, że zapominasz, że można go przestawić.

Nekrolog leży w szufladzie. Za pięć lat go przepiszę. Dodam nowe zdania - o pływaniu albo o podróży, albo o tym, czego jeszcze nie wiem. Będzie dłuższy. Musi być dłuższy.

Tylko nie jestem pewna, czy Ryszard zechce przeczytać następną wersję. I nie wiem, czy powinnam go o to prosić.