Irena po Władku sama od siedmiu lat. Zauważyłam, jak pan Czesław z klubu szachowego patrzy na nią znad gazety - i wzięłam sprawy w swoje ręce: „przypadkowe" miejsca przy brydżu, „przypadkowy" wspólny powrót. Iskra poszła jak u nastolatków. Swatka na emeryturze to zawód przyszłości. Prowizję pobieram w szczęściu przyjaciółki. Stawka rośnie.

Tak przynajmniej myślałam jeszcze trzy tygodnie temu, kiedy Irena przyniosła mi szarlotkę i powiedziała, że Czesław zaprosił ją na koncert Strausa do filharmonii. Jej oczy błyszczały jak u dwudziestolatki przed pierwszą randką.

Wtedy czułam się jak mistrzyni świata. Dzisiaj siedzę sama w kuchni, patrzę na te same karty do brydża i zastanawiam się, czy nie zniszczyłam czegoś, czego nie da się już naprawić.

Ale po kolei.

Irenę znam od trzydziestu czterech lat. Wprowadziłyśmy się na to samo osiedle na Bielanach prawie jednocześnie - ona z Władkiem do klatki trzeciej, ja z moim Andrzejem do szóstej. Nasze córki chodziły do tego samego przedszkola, potem do tej samej szkoły, potem na tę samą AWF. Los albo bloki z wielkiej płyty - trudno powiedzieć, co mocniej łączy ludzi. Kiedy siedem lat temu Władek odszedł - rak trzustki, trzy miesiące od diagnozy do pogrzebu - trzymałam Irenę za rękę na cmentarzu i obiecałam, że nigdy nie będzie sama.

Ja, Bożena, sześćdziesiąt trzy lata, emerytowana księgowa z dwudziestoletnim stażem w spółdzielni mieszkaniowej, a prywatnie - kobieta, która zawsze wie lepiej. Andrzej mówi to z przekąsem. Córka Magda mówi to z irytacją. Irena mówiła to z wdzięcznością. Do niedawna.

Czesław pojawił się w naszym życiu pół roku temu. Znaczy - nie pojawił się, bo on tam zawsze był, w tym klubie szachowym przy domu kultury na Żoliborzu. Wysoki, trochę przygarbiony, z siwą brodą przyciętą starannie jak żywopłot. Wdowiec od czterech lat. Emerytowany nauczyciel matematyki. Typ mężczyzny, który ma zawsze czyste buty i pognieciony kołnierzyk - bo nikt mu już nie przypomni o żelazku.

Zauważyłam go, bo Irena go nie zauważała. A on - owszem. Widziałam, jak podnosił wzrok znad „Przeglądu Sportowego", kiedy ona wchodziła na spotkanie brydżowe. Jak odkładał gazetę o sekundę za późno, żeby wyglądało naturalnie. Jak podawał jej cukier, chociaż ona piła herbatę bez cukru od lat - bo potrzebował pretekstu, żeby się odezwać.

I coś mnie tknęło. To „coś" - to chyba ta cząstka mnie, która nie umie siedzieć cicho, kiedy widzi możliwość. Andrzej mówi, że jestem jak pies myśliwski - jak zwęszę trop, nie odpuszczę. Więc nie odpuściłam.

Zaczęłam od drobnostek. „Irenko, usiądź tutaj, bo tam wieje od okna" - a „tutaj" było akurat naprzeciwko Czesława. „Panie Czesławie, pan chyba idzie w stronę Bielan? Bo Irena właśnie wychodzi, to może pan ją odprowadzi, ciemno już". Czesław patrzył na mnie z lekkim zdziwieniem, ale szedł. A Irena - Irena po prostu pozwalała się prowadzić. Była w tym codzienna, bezpieczna bliskość. Dwie osoby idące przez osiedle o zmierzchu, z rękami w kieszeniach, rozmawiające o niczym szczególnym.

Po trzech tygodniach Czesław zaczął przychodzić na brydża, chociaż wcześniej grał tylko w szachy. Po sześciu - czekał na Irenę przed wejściem z dwoma kawami z automatu. Po dwóch miesiącach Irena przyszła do mnie z sernikiem i powiedziała:

- Bożena, chyba się zakochałam.

Miała sześćdziesiąt jeden lat i rumieniła się jak pensjonarka. Siedziałyśmy w mojej kuchni, ta sama kuchnia co zawsze - serwetki szydełkowe po mamie, kaloryfer, który stuka w nocy, widok na blok Ireny przez okno. Piłyśmy herbatę z cytryną i śmiałyśmy się tak, że Andrzej wyszedł z pokoju zapytać, czy wszystko w porządku.

- W jak najlepszym porządku - odpowiedziałam, mrugając do Ireny.

Byłam z siebie dumna. Naprawdę dumna. Moja przyjaciółka żyła, a nie tylko istniała. Czesław przynosił jej kwiaty - nie róże, bo to zbyt oczywiście, ale gałązki bzu z parku Olszyna. Chodzili na spacery wzdłuż Wisły. Irena zaczęła nosić tę turkusową bluzkę, którą kupił jej Władek na ostatnie urodziny przed chorobą - bluzkę, która leżała w szafie od siedmiu lat jak relikwia.

A potem przyjechała Kasia. Córka Ireny. Z Gdańska, gdzie mieszka od piętnastu lat z mężem informatykiem i dwojgiem dzieci.

Nie wiem, kto jej powiedział - może sąsiadka z parteru, może sama Irena, która wspomniała przez telefon, że „poznała kogoś miłego". W każdym razie Kasia przyjechała w piątek wieczorem, bez zapowiedzi, z miną, jakby jechała na pogrzeb.

- Mamo, co to za człowiek? Znasz go pół roku. Ktoś ci go podstawił? - słyszałam jej głos przez ścianę klatki schodowej, bo Irena miała otwarte okno na korytarz.

A potem usłyszałam swoje imię.

- To Bożena, prawda? Bożena to wymyśliła? Mamo, ona ciągle tobą steruje. Jak z tą działką ROD, jak z tym sanatorium w Ciechocinku, jak ze wszystkim. Ty nie masz własnego zdania, kiedy ona jest w pobliżu.

Stałam na klatce schodowej z siatką z Biedronki w ręku. Mleko, chleb, twaróg. Normalne zakupy. Nienormalny moment. Bo te słowa - w nich było ziarno czegoś, co znałam, ale nie chciałam uznać.

Irena odpowiedziała cicho, nie usłyszałam co. Ale wieczorem nie przyszła na brydża. I następnego dnia też nie. Czesław siedział przy stoliku sam, z kawą, która stygła, i patrzył na drzwi.

W niedzielę poszłam do Ireny. Otworzyła od razu, jakby czekała. Ale nie zaprosiła do środka. Stałyśmy w progu - ja ze swoją pewnością siebie, ona ze zmęczeniem w oczach.

- Bożenka - powiedziała cicho - czy ty mnie zeswatałaś z Czesławem?

- No... pomogłam trochę - zaczęłam.

- Czy ja cię o to prosiłam?

Milczałam. Bo nie prosiła. Ani razu.

- Kasia mówi, że ja bez ciebie nie umiem podjąć żadnej decyzji. I wiesz, co jest najgorsze? Że ja zaczynam się zastanawiać, czy to, co czuję do Czesława, jest moje - czy twoje.

Wróciłam do domu i usiadłam przy stole. Andrzej spojrzał na mnie, nic nie powiedział, postawił przede mną herbatę. Tę samą herbatę z cytryną, co zawsze. I wtedy pomyślałam - ile razy w życiu robiłam coś „dla kogoś", a tak naprawdę robiłam to dla siebie? Dla tego uczucia, że jestem potrzebna, że wiem lepiej, że bez mnie świat by się nie kręcił?

Minęły trzy tygodnie. Irena nie przychodzi na brydża. Czesław przychodzi, ale gra w szachy i nie pyta o nią - widocznie ma swoją dumę. Kasia wróciła do Gdańska. Na klatce schodowej mijamy się z Ireną, mówi „dzień dobry", a nie „Bożenka". Ta różnica boli bardziej niż cokolwiek.

Wczoraj widziałam przez okno, jak Irena wychodzi z klatki w tej turkusowej bluzce. Szła w stronę parku. Sama. Albo nie - bo na rogu, przy ławce pod kasztanem, stał ktoś wysoki i trochę przygarbiony.

Nie wiem, czy się do niego podeszła. Zasłoniłam firankę, zanim się dowiedziałam. Może po raz pierwszy w życiu uznałam, że to nie moja sprawa.

A może po prostu bałam się zobaczyć, że sobie beze mnie poradzą.