
Z Ireną od pięćdziesięciu lat mówimy sobie wszystko - co czwartek, przy herbacie. W niedzielę synowa zatroskała się przy obiedzie: „pani Irena mówiła, że mama znowu źle śpi i myśli o sprzedaży działki". O działce wiedziała tylko Irena.
Łyżka z rosołem zatrzymała się w połowie drogi do ust. Patrzyłam na Kasię - synową, która nakładała Bartkowi dokładkę makaronu i nawet na mnie nie spojrzała, jakby powiedziała coś zupełnie zwyczajnego. A ja poczułam, jak podłoga pode mną mięknie.
- Kiedy rozmawiałaś z Ireną? - spytałam, starając się, żeby głos nie zadrżał.
- W piątek, w Biedronce. Stałyśmy w kolejce, pogadałyśmy chwilę. Martwiła się o panią, naprawdę. - Kasia uśmiechnęła się z troską, która mnie zamroziła bardziej niż sama wiadomość.
Bartek - mój syn, pięćdziesiąt dwa lata, kierowca w firmie transportowej - podniósł głowę znad talerza. Zmarszczył brwi.
- Jaką działkę, mamo? Przecież tatę pochowaliśmy sześć lat temu i wtedy mówiłaś, że działki się nie ruszasz, że tam jego róże.
- I nie ruszam - powiedziałam zbyt szybko. - Kasia chyba źle zrozumiała.
Ale Kasia nie zrozumiała źle. Zrozumiała dokładnie to, co Irena jej powiedziała. Każde słowo. I to był problem.
Mam na imię Halina, skończyłam siedemdziesiąt jeden lat w lutym. Całe życie przepracowałam jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej na Pradze, ostatnie dziesięć lat przed emeryturą - w biurze na Grochowie. Stamtąd właśnie znałam Irenę. Nie ze szkoły, nie z podwórka - z pracy. Zaczęłyśmy razem w siedemdziesiątym czwartym roku. Irena robiła kadry, ja - księgowość. Dwa biurka naprzeciwko siebie, codziennie przez dwadzieścia osiem lat.
Irena wiedziała o mnie wszystko. Wiedziała, że Zbyszek - mój mąż - przez pięć lat przepijał połowę wypłaty, zanim wziął się w garść. Wiedziała, że nasz Bartek oblał maturę za pierwszym razem i że ja wtedy płakałam w łazience w pracy, bo w domu nie mogłam. Wiedziała o plamie na płucu, która okazała się niegroźna, i o tych trzech miesiącach, kiedy czekałam na wynik, nie śpiąc po nocach. Wiedziała o moich oszczędnościach, o rachunkach za leki, o testamencie, który spisałam u notariusza trzy lata temu i o którym Bartek nie miał pojęcia.
I wiedziała o działce.
Działka ROD na Zielonce - trzysta metrów kwadratowych, altanka, grządki, jabłonka, którą Zbyszek posadził rok przed śmiercią. Przez sześć lat po pogrzebie jeździłam tam w weekendy. Pielęgnowałam pomidory, podlewałam te przeklęte róże, które i tak co roku chorowały na mączniaka, i rozmawiałam ze Zbyszkiem, bo tam czułam go bliżej niż gdziekolwiek indziej.
Ale ciało siedemdziesięciolatki nie jest ciałem pięćdziesięciolatki. Kolana bolały coraz bardziej, kręgosłup się buntował, dojazd autobusem w jedną stronę trwał czterdzieści minut. Zaczęłam myśleć o sprzedaży. Nie chciałam. Ale myślałam. I powiedziałam o tym jedynej osobie, której mówię takie rzeczy - Irenie. W czwartek, przy herbacie, jak zawsze.
A Irena powiedziała Kasi.
W poniedziałek rano zadzwoniłam do niej z komórki, stojąc na balkonie, żeby Bartek - który akurat miał wolne - nie słyszał. Ręce mi się trzęsły tak, że ledwo trafiłam w jej numer w kontaktach.
- Irenko, powiedz mi jedno. Czy ty rozmawiałaś z moją synową o działce?
Cisza. Potem westchnienie, głębokie, takie starcze, z rezygnacją.
- Halinka, no powiedziałam. Ale nie w złej wierze. Stałyśmy w kolejce, Kasia spytała, jak się czujesz, to jej powiedziałam, że martwisz się o działkę i że źle sypiasz. Nie pomyślałam, że to tajemnica.
- Irena. Pięćdziesiąt lat. Pięćdziesiąt lat ci mówię rzeczy, których nie mówię nikomu, i ty to wiesz. Jak mogłaś nie pomyśleć?
- Bo jestem stara i zmęczona, Halina. I może mi się wydawało, że jak synowa wie, to ci pomoże. Że nie będziesz sama z tym.
Nie odpowiedziałam od razu. Za balkonem szumiały kasztany, kwitły właśnie na biało, jak co roku w maju. Zbyszek mówił, że kasztanowce to drzewa, które obiecują lato. Stałam i słuchałam tego szumu, a w uchu miałam oddech Ireny - ciężki, jakby bała się tego, co powiem.
- Irena, Kasia teraz powie Bartkowi. Bartek zacznie pytać o działkę. A potem zacznie pytać o testament. I o pieniądze. I wtedy nie będzie rozmowy o pomidorach i różach, tylko o metrach kwadratowych i cenie za ar.
- Może przesadzasz.
- A może nie.
Nie przesadzałam. We wtorek wieczorem Bartek usiadł naprzeciwko mnie w kuchni z herbatą, którą sam sobie zrobił - co nigdy nie wróżyło nic dobrego.
- Mamo, pogadajmy o tej działce.
- Nie ma o czym gadać.
- Jest. Kasia mówi, że to dla ciebie za dużo. Ja też tak uważam. Może byśmy sprzedali, a te pieniądze odłożyli na remont łazienki? Bo ta fuga odchodzi od lat, sam bym zrobił, ale materiał kosztuje.
Fuga. Znaczy nie o mnie - o fugę. Poczułam coś ostrego w klatce piersiowej, nie ból, raczej takie ściśnięcie, jakby ktoś zacisnął dłoń na czymś miękkim w środku. Spojrzałam na syna. Miał twarz Zbyszka, ten sam nos, te same zmarszczki przy oczach. Ale Zbyszek nigdy by nie zamienił jabłonki na fugę.
- Działka nie jest na sprzedaż - powiedziałam. - A jak będzie, to ci powiem.
Bartek odstawił kubek, wstał, poszedł do pokoju. Bez słowa. Drzwi zamknął cicho, co było gorsze niż trzaśnięcie.
W czwartek nie poszłam do Ireny na herbatę. Pierwszy raz od lat. Siedziałam w kuchni, patrzyłam na jej numer w telefonie i nie dzwoniłam. Irena zadzwoniła o wpół do piątej.
- Halinka, nie przyjdziesz?
- Nie czuję się dobrze.
- Nieprawda. Jesteś zła.
- Jestem zła - potwierdziłam. - I smutna. I nie wiem, co z tym zrobić. Bo ty jesteś jedyną osobą, z którą bym o tym pogadała, a właśnie nie mogę.
Irena milczała. Potem powiedziała coś, co mnie zatkało:
- Halina, ja cię przepraszam. Ale powiem ci jeszcze jedno - może to, co Kasia wie, nie jest najgorsze. Może najgorsze jest to, że ty przez pięćdziesiąt lat nie miałaś nikogo innego, komu mogłabyś zaufać. I ja też nie.
Odłożyłam telefon na stół. Herbata w kubku dawno wystygła.
Następnego czwartku włożyłam płaszcz, wzięłam paczuszkę sernika, który upiekłam rano, i pojechałam do Ireny. Usiadłam przy jej stole jak zwykle. Herbata z cytryną, talerzyki z niebieskim brzegiem, zegar nad drzwiami tykający głośniej niż kiedyś.
Irena postawiła przede mną kubek i patrzyła na mnie oczami, w których było pytanie.
- Będziemy rozmawiać? - spytała.
Pokroiłam sernik, nałożyłam jej kawałek. Jadłyśmy w ciszy. Potem powiedziałam:
- Będziemy. Ale niektórych rzeczy już ci nie powiem.
Irena kiwnęła głową. Nie spytała, których. Wiedziała, że to nie groźba - tylko granica, której żadna z nas nigdy wcześniej nie musiała stawiać. Po pięćdziesięciu latach okazało się, że mówienie sobie wszystkiego nie jest tym samym, co ufanie komuś. Że to może dwa zupełnie różne słowa.
Jadłam sernik, który wyszedł trochę za suchy, i zastanawiałam się, czy przyjaźń z dziurą w środku jest jeszcze przyjaźnią. I czy mam siłę szukać odpowiedzi.