
Mieszkanie podarowałam wnuczce - jedynej, która przez lata przychodziła co czwartek z zakupami. Syn i córka dowiedzieli się na imieninach. Wnuczka przychodzi dalej, w każdy czwartek. Dzieci przestały dzwonić w dniu, w którym się dowiedziały.
Ostatni raz Ryszard dzwonił w niedzielę, trzy dni przed moimi imieninami. „Mamo, nie dam rady w środę, mam naradę w pracy. Ale wpadnę w weekend." Weekend był pięć tygodni temu. Ani jednego telefonu od tamtego czasu. Jolanta - moja córka - była jeszcze szybsza. Napisała SMS tego samego wieczoru, kiedy wyszli z imienin. Trzy słowa: „Nie wierzę w to". I cisza.
Mam na imię Halina, mam siedemdziesiąt osiem lat i od czternastu jestem wdową. Kazimierz - mój mąż - umarł na raka trzustki w 2011 roku. Zostawił mi to mieszkanie na Bielanach, trzypokojowe, na trzecim piętrze, z widokiem na park Olszyna.
Kupiliśmy je razem w 1986 roku za książeczkę mieszkaniową i dorobek całego życia. Remontowaliśmy sami, tapetowaliśmy ściany po nocach, bo Kazimierz w dzień pracował na kolei, a ja w księgowości w szpitalu na Lindleya. To mieszkanie pachnie nim do dzisiaj - jego tytoniem fajkowym, którego nie paliłam odwagi wyrzucić z szuflady w przedpokoju.
Ryszard mieszka w Piasecznie, ma dom z ogrodem i dwa samochody. Jolanta z mężem kupiła cztery lata temu apartament na Wilanowie, z garażem podziemnym i portierem. Żadne z nich nie potrzebuje mojego mieszkania. Ale oboje uważali, że im się należy.
Muszę cofnąć się do czwartków. Bo to od czwartków się wszystko zaczęło.
Pięć lat temu, zimą, złamałam biodro. Poślizgnęłam się na chodniku przed blokiem - taki głupi upadek, nawet nie było lodu, tylko mokre liście. Trzy tygodnie w szpitalu, potem rehabilitacja i zakaz dźwigania. Ryszard przyjechał raz, przywiózł kwiaty i kosz owoców, powiedział: „Mamo, musisz uważać, w twoim wieku to niebezpieczne". Jakbym nie wiedziała. Jolanta zadzwoniła z Zakopanego, bo akurat była na nartach. Obiecała, że po powrocie pomoże zorganizować panią do pomocy.
Pani się nie zmaterializowała. Za to w pierwszy czwartek po moim powrocie ze szpitala zadzwonił domofon. Otworzyłam - Patrycja. Moja wnuczka, córka Ryszarda. Dwudziestotrzyletnia wtedy, studentka farmacji na Warszawskim Medycznym. Stała z dwiema reklamówkami z Biedronki i pudełkiem pączków.
„Babciu, pomyślałam, że ci się przyda. Tata mówił, że nie możesz nosić ciężkiego."
Wpuściłam ją, zrobiłam herbatę, zjadłyśmy po pączku. Porozmawiałyśmy. O studiach, o jej chłopaku, o tym, że chciałaby kiedyś otworzyć aptekę. Wyszła po dwóch godzinach.
W następny czwartek znowu był domofon. I w kolejny. I w kolejny.
Nikt jej o to nie prosił. Ryszard mi potem powiedział - trochę zdziwiony, trochę dumny - że Patrycja sama wpadła na ten pomysł. „No, fajnie, przynajmniej ktoś do ciebie zagląda, mamo. Ja nie mam kiedy." Jolanta się nie wypowiadała na ten temat. Chyba nawet nie wiedziała.
Przez pięć lat Patrycja nie opuściła ani jednego czwartku. Nawet w sesję. Nawet kiedy miała grypę - wtedy przysłała koleżankę z listy zakupów napisaną moim charakterem pisma, bo dzień wcześniej podyktowałam jej przez telefon. Kiedy zdała egzamin magisterski, pierwsza o tym usłyszałam ja. Kiedy rozstała się z chłopakiem, przyszła w czwartek z zapuchniętymi oczami i zjadłyśmy razem cały sernik.
Ryszard w tym czasie przyjeżdżał mniej więcej raz na dwa, trzy miesiące. Święta, imieniny, Dzień Matki - ale tylko jeśli nie miał nic innego. Jolanta dzwoniła regularniej, raz na tydzień, w niedzielę wieczorem, zawsze między dwudziestą a dwudziestą pierwszą. Rozmowy trwały sześć minut - wiem, bo kiedyś ze smutku zaczęłam mierzyć czas. „Mamo, jak się czujesz? A co jemy? A leki bierzesz? No to dobrze. Całuję, pa."
Nie mówię, że moje dzieci są złe. Ryszard ma wymagającą pracę - jest kierownikiem w firmie budowlanej, ciągle jakieś przetargi, wyjazdy. Jolanta wychowuje trzynastoletniego Kuby, który ma problemy w szkole, i pracuje na pełny etat w urzędzie miasta. Mają swoje życie. Rozumiem to.
Ale rozumienie nie znaczy, że nie boli.
Decyzję o przepisaniu mieszkania podjęłam w lutym tego roku. Nie pod wpływem impulsu - myślałam o tym od ponad roku. Poszłam do notariusza sama. Powiedziałam Patrycji dopiero po podpisaniu aktu darowizny. Pamiętam jej twarz - najpierw niedowierzanie, potem łzy, potem sprzeciw.
„Babciu, nie mogę tego przyjąć. Tata i ciocia… oni będą…"
„Będą źli" - dokończyłam za nią. „Wiem. Ale to moje mieszkanie i moja decyzja."
Patrycja siedziała przy kuchennym stole, kręciła łyżeczką w herbacie i milczała długo. W końcu powiedziała cicho: „Nie chcę, żebyś przez mnie miała problemy z rodziną."
„Dziecko" - odpowiedziałam - „to nie ty tworzysz problemy. Problemy już są. Ja po prostu przestaję udawać, że ich nie ma."
Na imieninach - to była środa, dwudziesty szósty marca - podałam bigos, sernik i prawdę. Siedzieliśmy we czwórkę: ja, Ryszard, Jolanta i Patrycja. Reszta rodziny nie przyjechała, jak zwykle. Powiedziałam wprost, przy herbacie, kiedy Ryszard już nałożył sobie drugą porcję sernika.
„Chcę wam powiedzieć, że przepisałam mieszkanie na Patrycję."
Cisza. Ryszard odłożył widelczyk. Jolanta patrzyła na mnie tak, jakbym powiedziała coś w obcym języku.
„Słucham?" - Ryszard pierwszy odzyskał głos.
„Akt notarialny podpisany. To moja decyzja."
„Mamo." Jolanta wstała od stołu. „Mamo, ty chyba nie mówisz poważnie."
Ryszard nie wstał. Zaczerwienił się na szyi, jak zawsze, kiedy był wściekły. „Pominęłaś własne dzieci. Dla wnuczki, która ci raz w tygodniu przynosi banany."
Patrycja siedziała blada, z rękami pod stołem. Widziałam, jak zaciska palce.
„Ryszardzie" - powiedziałam spokojnie, chociaż serce mi waliło - „kiedy ostatnio byłeś u mnie poza imieninami?"
Nie odpowiedział. Jolanta wzięła torebkę z wieszaka. „Będziemy to jeszcze omawiać. Na spokojnie" - powiedziała takim tonem, jakby prowadziła zebranie w urzędzie. I wyszli. Oboje.
Patrycja została. Pozmywała naczynia. Zapakowała resztę bigosu do lodówki. Potem usiadła obok mnie na kanapie i powiedziała: „Babciu, jeśli chcesz, to możesz to cofnąć. Ja się nie obrażę."
Nie cofnęłam.
Minęły dwa miesiące. Ani Ryszard, ani Jolanta nie zadzwonili. Sprawdzam telefon częściej, niż powinnam. Patrycja przychodzi w każdy czwartek - z zakupami, z uśmiechem, ostatnio z pierwszą własną wypłatą z apteki, gdzie dostała pracę po stażu. Opowiadała mi o pacjentach, o koleżankach, o tym, że chce pomalować mój przedpokój na jaśniejszy kolor.
Mówi „mój przedpokój", a potem się poprawia: „znaczy twój, babciu, dopóki tu mieszkasz".
Siedzę wieczorami w tym mieszkaniu - w naszym z Kazimierzem mieszkaniu - i myślę o tym, co zrobiłam. Myślę o Ryszardzie, który miał cztery latka i biegał po tym korytarzu w piżamce w misie. O Jolancie, która w tym pokoju robiła maturę z matematyki przy biurku, które Kazimierz sam skręcił. O wnuczce, która niczego nie żądała, a dostała wszystko. I o dzieciach, które dostały wszystko, a teraz żądają jeszcze więcej.
Nie wiem, czy postąpiłam słusznie. Wiem tylko, że jest czwartek i za godzinę zadzwoni domofon.