Syn zapisał mnie do specjalisty, „żeby przebadać pamięć, mamo, w twoim wieku warto". Pani doktor kazała mi rysować zegar i odejmować od stu po siedem. Na koniec zapytała łagodnie: „Wie pani, że to syn wystąpił o opinię do sprawy o ubezwłasnowolnienie?"

Syn zapisał mnie do specjalisty, „żeby przebadać pamięć, mamo, w twoim wieku warto". Pani doktor kazała mi rysować zegar i odejmować od stu po siedem. Na koniec zapytała łagodnie: „Wie pani, że to syn wystąpił o opinię do sprawy o ubezwłasnowolnienie?"

Narysowałam ten zegar prawidłowo. Sto minus siedem to dziewięćdziesiąt trzy, potem osiemdziesiąt sześć, siedemdziesiąt dziewięć. Nie pomyliłam się ani razu. Ale to ostatnie zdanie pani doktor - to zapamiętam do końca życia lepiej niż własne imię.

Wyszłam z gabinetu na korytarz przychodni i usiadłam na plastikowym krześle obok automatu z kawą. Ręce miałam spokojne. To mnie zaskoczyło najbardziej - że się nie trzęsą. Dopiero w autobusie, gdzieś między przystankiem Rondo Wiatraczna a Grochowską, poczułam, jak coś we mnie pęka cicho, bez huku, jak nitka w swetrze, który ktoś pruł od środka.

Nazywam się Halina, mam sześćdziesiąt osiem lat i przez czterdzieści dwa lata pracowałam jako księgowa - najpierw w spółdzielni mleczarskiej pod Siedlcami, potem w firmie budowlanej w Warszawie. Liczby to mój żywioł. Kolumny cyfr, rozliczenia, deklaracje podatkowe. Nigdy się nie myliłam. Nigdy. A teraz mój syn Grzegorz postanowił udowodnić sądowi, że nie potrafię sama o siebie zadbać.

Grzegorz ma czterdzieści dwa lata, jest elektrykiem, prowadzi własną firmę. Porządny chłop, powiedzieliby sąsiedzi. Żona Monika, dwójka dzieci, samochód na kredyt, dom pod Piasecznem na kredyt, wszystko na kredyt. Kiedy trzy lata temu umarł mój mąż Tadeusz, Grzegorz przyjechał na pogrzeb w garniturze, który kupił specjalnie na tę okazję. Trzymał mnie za łokieć przy grobie. Mówił: „Mamo, teraz ja się tobą zajmę". I rzeczywiście - przez pierwsze pół roku dzwonił co wieczór. Pytał, czy zjadłam kolację. Czy zamknęłam drzwi na oba zamki.

Potem telefony zrobiły się rzadsze. A pytania - inne.

Pierwsza rozmowa o mieszkaniu padła w grudniu, przy wigilijnym stole. Grzegorz siedział naprzeciwko mnie, Monika nakładała dzieciom karpia, a on powiedział jakby od niechcenia: „Mamo, to duże mieszkanie jak na jedną osobę. Trzy pokoje na Pradze, w takim bloku jak twój to jest teraz ze czterysta, czterysta pięćdziesiąt tysięcy". Nie odpowiedziałam. Podałam mu pierogi z kapustą i zmieniłam temat.

W styczniu wrócił do tematu. Tym razem bez Moniki, sam, w sobotę po południu. Usiadł w kuchni, zjadł dwa kawałki mojego sernika i powiedział, że powinienem - przepraszam, „powinnaś, mamo" - pomyśleć o przyszłości. Że schody na trzecie piętro w moim wieku to ryzyko. Że blok stary, winda się psuje. Że można by sprzedać to mieszkanie, kupić mi kawalerkę gdzieś na obrzeżach, a resztę pieniędzy zainwestować. „Razem bym to z tobą ogarnął, mamo, żebyś się nie musiała martwić".

- Grzegorz - powiedziałam wtedy spokojnie - ja się nie martwię. To jest mój dom. Tu mieszkałam z twoim ojcem czterdzieści lat.

Pokiwał głową. Zjadł trzeci kawałek sernika. Nie wrócił do tematu. Ale coś się między nami zmieniło.

Wiosną zauważyłam, że Grzegorz zaczął pytać o różne rzeczy. Czy pamiętam, gdzie położyłam dokumenty od ubezpieczenia. Czy zapłaciłam rachunki - bo „bywa, mamo, że starsi ludzie zapominają". Raz zadzwonił wieczorem i zapytał, co jadłam na obiad. Powiedziałam, że schabowe z ziemniakami. „Na pewno, mamo? Bo jak dzwoniłem w południe, to mówiłaś, że jeszcze nie gotowałaś". Zamilkłam. Nie dlatego, że się pomyliłam - po prostu między południem a wieczorem ugotowałam ten obiad. Ale w jego głosie usłyszałam coś nowego. Nie troskę. Notowanie.

Potem pojawił się ten specjalista. Grzegorz umówił wizytę, przyjechał po mnie osobiście, zawiózł pod przychodnię. Pocałował mnie w policzek. „Taka kontrola, mamo, rutyna, w twoim wieku warto". Poczekał na dole, w samochodzie. Pani neurolog była młoda, miła, z ciepłymi oczami. Pytała o dzień tygodnia, datę, porę roku. Potem ten zegar. Potem odejmowanie. Na sam koniec spojrzała na mnie inaczej, jakby mierzyła, ile mogę unieść - i powiedziała to zdanie o ubezwłasnowolnieniu.

Zapytałam, czy musi wydać tę opinię. Powiedziała, że badanie wypadło dobrze. Że nie widzi podstaw do rozpoznania otępienia. Ale dodała cicho: „Proszę pani, skoro syn złożył wniosek do sądu, to sąd wyznaczy biegłego. Moja opinia to tylko wstępna konsultacja. Ale proszę to wiedzieć. Proszę nie być nieprzygotowaną".

Jechałam windą na parter i myślałam o tym, jak Grzegorz stoi teraz oparty o samochód, może pali papierosa, może sprawdza telefon, i czeka na matkę, której chce zabrać prawo do decydowania o własnym życiu. O własnych pieniądzach. O własnym mieszkaniu.

Wsiadłam do auta. Zapytał: „I co, mamo? Wszystko dobrze?". Powiedziałam: „Wszystko dobrze". Uśmiechnęłam się nawet. A w środku czułam ten lód, którego nie da się ogrzać żadnym słowem.

Wieczorem zadzwoniłam do Lucyny, mojej siostry. Ma siedemdziesiąt jeden lat, mieszka pod Poznaniem, hoduje róże i mówi prawdę prosto w oczy. Opowiedziałam jej wszystko. Cisza w słuchawce trwała tak długo, że myślałam, że połączenie się zerwało.

- Halina - powiedziała wreszcie - weź prawnika. Jutro.

- Ale to jest mój syn, Lucynko.

- Właśnie dlatego weź prawnika jutro, a nie za tydzień.

Nie spałam tej nocy. Leżałam w ciemności i słuchałam, jak za oknem przejeżdża tramwaj. Myślałam o Grzegorzu jako o chłopczyku, który bał się burzy i wchodził do naszego łóżka, wciskał się między mnie a Tadeusza, taki gorący, taki mały. Myślałam o tym, jak w liceum poprosił mnie o pieniądze na wycieczkę klasową i obiecał, że odda, i nigdy nie oddał, i ja nigdy nie przypomniałam, bo po co. Myślałam o tym, jak na pogrzebie Tadeusza trzymał mnie za łokieć i mówił, że się mną zajmie.

Może on naprawdę myśli, że się mną zajmuje. Może Monika mu mówi o ratach i kredytach, a on patrzy na moje trzy pokoje na Pradze i widzi rozwiązanie, nie krzywdę. Może nawet wierzy, że to dla mojego dobra. Ludzie potrafią wierzyć w takie rzeczy, jeśli wystarczająco im na tym zależy.

Rano wstałam, zapłaciłam wszystkie rachunki przelewem internetowym - Grzegorz nie wie, że umiem to robić, bo nigdy nie zapytał - i poszłam do kancelarii prawnej trzy przecznice od mojego bloku. Pani mecenas była mniej więcej w wieku Grzegorza. Słuchała uważnie. Na koniec powiedziała: „Proszę się nie bać. Z tym, co pani mówi i co wynika z badania, żaden sąd pani nie ubezwłasnowolni. Ale powinniśmy odpowiedzieć na wniosek formalnie".

Wracałam do domu przez park. Kwitły kasztany, dzieci biegały na placu zabaw, jakaś babcia karmiła gołębie na ławce. Pomyślałam, że muszę jeszcze zadzwonić do wnuków - do Kuby i Zosi - ale zaraz ugryzłam się w język. Przecież oni mają dziesięć i dwanaście lat. Nie będę ich wciągać między mnie a ich ojca.

Wieczorem Grzegorz zadzwonił. Pytał, jak się czuję. Powiedziałam: dobrze. Pytał, czy potrzebuję czegoś ze sklepu. Powiedziałam: nie, dziękuję. Pytał, czy pamiętam, że w sobotę urodziny Kuby. Powiedziałam: oczywiście, kupiłam już prezent.

Nie powiedziałam mu o prawniku. Nie powiedziałam, że wiem. Jeszcze nie.

Siedzę teraz w kuchni, przy tym samym stole, przy którym Grzegorz jadł mój sernik i mówił o czterystu pięćdziesięciu tysiącach. Patrzę na fiołka na parapecie, którego Tadeusz mi kupił miesiąc przed śmiercią, i próbuję odpowiedzieć sobie na jedno pytanie. Nie „dlaczego syn mi to robi" - bo na to chyba znam odpowiedź. Tylko: czy kiedy to wszystko się skończy, czy kiedy prawnik odpowie na wniosek i sąd oddali sprawę - czy ja będę potrafiła usiąść z Grzegorzem przy wigilijnym stole i podać mu pierogi z kapustą tak, jakby nic się nie stało?

I drugie pytanie, gorsze: czy powinnam?