Na Dzień Matki córka wstawiła do internetu nasze zdjęcie sprzed lat: „Moja kochana Mama, wszystko jej zawdzięczam". Pod spodem dwieście serduszek, a koleżanka napisała: „Aż płaczę, jaka jesteś dobra dla mamy." Ostatni raz widziałam córkę w lutym.

To zdjęcie znam na pamięć. Zrobiła je sąsiadka na działce, latem dziewięćdziesiątego ósmego roku. Patrycja miała wtedy sześć lat, ja trzydzieści trzy, a na głowie wianek z chabrów, który córka mi uplotła. Obie się śmiejemy. Obie mamy pomazane truskawkami palce. Pamiętam nawet zapach tamtego dnia - rozgrzana trawa, konfitura bulgocząca na kuchence w altance. Kiedy zobaczyłam to zdjęcie na ekranie telefonu, dwadzieścia sześć lat później, najpierw poczułam ciepło. A potem coś mnie ścisnęło za gardło, bo pod tym zdjęciem był świat, który nie istnieje.

Dwieście czternaście serduszek. Policzyłam. Trzydzieści osiem komentarzy. „Piękna relacja", „Widać miłość", „Twoja mama musi być z ciebie dumna". Koleżanka Patrycji, ta Magda z jej pracy, napisała: „Aż płaczę, jaka jesteś dobra dla mamy." Siedziałam w kuchni na Bielanach, z herbatą, która dawno wystygła, i czytałam te komentarze jeden po drugim. A potem zamknęłam telefon i położyłam go ekranem do dołu, bo ręce mi się trzęsły.

Ostatni raz widziałam Patrycję dwudziestego trzeciego lutego. Przyjechała po foremki do babeczek, bo organizowała urodziny Zuzi, mojej wnuczki. Stała w przedpokoju, nie zdjęła butów. „Mamo, lecę, bo Zuzia czeka." Podałam jej torbę z foremkami, silikonowymi, tymi, które sama kupiłam w Ikei specjalnie dla wnuczki. Patrycja pocałowała mnie w policzek - szybko, automatycznie, jak się odbija piłkę o ścianę. I wyszła. Nawet nie usiadła. Nawet się nie napiła herbaty.

Mogłabym powiedzieć, że to się zaczęło nagle, ale to byłoby kłamstwo. Pęknięcie narastało latami, cicho, jak wilgoć w ścianie - nie widzisz, a potem tynk odpada wielkimi płatami.

Nazywam się Bożena, mam sześćdziesiąt lat i od trzydziestu dwóch lat pracuję jako księgowa w firmie budowlanej na Żoliborzu. Patrycja jest moim jedynym dzieckiem. Jej ojciec, Ryszard, odszedł, kiedy miała cztery lata - nie do innej kobiety, po prostu się rozpił i pewnego dnia spakował torbę. Wychowałam córkę sama. Brałam nadgodziny, szyłam wieczorami kurtki na zamówienie, żeby Patrycja mogła jeździć na angielski i na basen. Kiedy zdała na studia we Wrocławiu, płakałam z dumy na peronie Dworca Centralnego, a potem wróciłam do pustego mieszkania i nie wiedziałam, co zrobić z ciszą.

Patrycja skończyła zarządzanie, dostała pracę w korporacji w Warszawie, wyszła za Tomka - informatyka, spokojnego, milczącego chłopaka z Pruszkowa. Urodziła się Zuzia, potem Antek. Wszystko wyglądało tak, jak powinno. Ja pomagałam - odbierałam dzieci z przedszkola, gotowałam rosół na niedzielę, pilnowałam, kiedy Patrycja z Tomkiem jechali na urlop. To było naturalne. Byłam matką, potem babcią, robiłam to, co do mnie należało.

Problem zaczął się - a może ja zaczęłam go dostrzegać - kiedy Zuzia poszła do szkoły. Patrycja powiedziała: „Mamo, nie musisz już co tydzień przychodzić. Damy radę." Powiedziała to łagodnie, z uśmiechem, przy obiedzie. Ja usłyszałam coś innego. Usłyszałam: nie jesteś nam już potrzebna.

Wiem, że to brzmi jak przesada. Ale kiedy przez osiem lat twoje życie kręci się wokół czyichś dzieci, wokół ich obiadów, lekcji, chorób, wizyt u lekarza - a potem ktoś mówi „damy radę" - czujesz się, jakby ci zabrano powietrze.

Zaczęłam dzwonić częściej. Pytałam, czy Zuzia odrobiła lekcje, czy Antek zjadł obiad, czy Patrycja pamięta o szczepieniu. Patrycja odpowiadała coraz krócej. „Tak, mamo." „Dobrze, mamo." „Pamiętam, mamo." Każde „mamo" brzmiało jak drzwi zamykane przed nosem.

Pewnego wieczoru w grudniu - pamiętam, bo lepiłam właśnie pierogi na Wigilię - zadzwoniłam zapytać, o której przyjadą dwudziestego czwartego. Patrycja milczała przez chwilę, a potem powiedziała: „Mamo, w tym roku spędzimy Wigilię u rodziców Tomka. Dawno u nich nie byliśmy."

Boże Narodzenie. Sama. Po raz pierwszy od trzydziestu dwóch lat. Ustawiłam dwanaście potraw na stole nakrytym dla jednej osoby. Opłatek złamałam na pół i jedną połówkę włożyłam pod talerz Patrycji - tego, którego nie było. Zjadłam trzy łyżki barszczu i poszłam spać o dziewiątej.

W styczniu próbowałam porozmawiać. Przyjechałam do nich bez zapowiedzi - wiem, błąd, Patrycja nie znosiła niespodziewanych wizyt. Tomek otworzył drzwi, wyraźnie zaskoczony. „Patrycja jest na siłowni" - powiedział, a ja zobaczyłam za jego plecami stół z resztkami obiadu dla czterech osób. Poczułam się jak intruz we własnej rodzinie.

Kiedy Patrycja wróciła, usiadłyśmy w kuchni. Powiedziałam: „Córeczko, czuję, że mnie odsuwasz." Chciałam, żeby to zabrzmiało spokojnie, ale głos mi się załamał.

Patrycja odłożyła butelkę z wodą i spojrzała na mnie. Długo. A potem powiedziała cicho, bez złości, co było gorsze niż krzyk: „Mamo, ja cię nie odsuwam. Ja próbuję oddychać. Całe życie robiłaś wszystko za mnie i dla mnie. Ale teraz ja mam swoją rodzinę i potrzebuję przestrzeni. Nie dlatego, że cię nie kocham. Właśnie dlatego, że cię kocham i nie chcę, żebyśmy się znienawidziły."

Nie odpowiedziałam. Zabrałam torebkę i wyszłam. Na klatce schodowej usiadłam na stopniu między drugim a trzecim piętrem i płakałam, trzymając się poręczy jak dziecko.

Od tego dnia - koniec stycznia. Potem było jeszcze to spotkanie w lutym, po foremki. I cisza. Moje telefony - odbiera co trzeci. Na wiadomości odpisuje „ok" albo emotkę z buziakiem, która nic nie znaczy. Na Dzień Babci Zuzia przysłała mi laurkę - pocztą, nie osobiście. Antek nagrał filmik, w którym mówi „kocham cię, babciu" - ale widziałam, że Patrycja stoi za kamerą i podpowiada mu słowa.

A potem przyszedł dwudziesty szósty maja. Dzień Matki. Otworzyłam Facebooka - rzadko tam zaglądam, mam konto głównie po to, żeby oglądać zdjęcia wnuków. I zobaczyłam to nasze zdjęcie z działki. Chabry. Truskawki. Dwa uśmiechy. „Moja kochana Mama, wszystko jej zawdzięczam."

Dwieście czternaście serduszek dla córki, która nie widziała matki od trzech miesięcy.

Długo siedziałam z tym telefonem. Myślałam o tym, co napisała Patrycja. „Wszystko jej zawdzięczam." Może to prawda. Może nawet szczera. Ale pomyślałam też - a może to właśnie problem. Że dałam za dużo. Że tak mocno trzymałam, że teraz Patrycja musi się wyrywać, żeby złapać oddech. Że moja miłość była jak ten rosół, który gotowałam godzinami - gęsty, treściwy, ale kiedy ktoś nie jest głodny, dusi się nim.

Wieczorem napisałam do niej wiadomość. Krótką. „Widziałam zdjęcie. Dziękuję. Pięknie wspominam tamten dzień." Nie dopisałam „tęsknię", choć palce same chciały to napisać. Nie dopisałam „kiedy przyjedziesz", choć to pytanie huczy mi w głowie od tygodni.

Patrycja odpisała po godzinie. Jedno zdanie: „Też to pamiętam, mamo."

Schowałam telefon do szuflady i wyszłam na balkon. Wieczór był ciepły, na osiedlu kwitły lipy, gdzieś na dole dzieci grały w piłkę. Stałam tak, oparta o barierkę, i myślałam o tym, że może miłość to nie jest rosół. Może miłość to jest to, że stoisz na balkonie i nie dzwonisz. I czekasz. I nie wiesz, czy to odwaga, czy tchórzostwo.

Na stole w kuchni leżą foremki do babeczek. Te silikonowe, z Ikei. Patrycja ich nie oddała. Może zapomniała. A może to jedyna nić, jaka nam została. Cienka, głupia, silikonowa nić.

Nie wiem, czy powinnam zadzwonić pierwsza.