Na Wigilię do syna zawiozłam pierogi z kapustą i grzybami - lepiłam je dwa dni. W drugi dzień świąt wpadłam po swoje półmiski. Połowa pierogów leżała w misce psa.

Stałam w progu kuchni Tomka i patrzyłam na tę miskę. Niebieską, plastikową, z napisem „Bruno". Obok leżał obgryziony pieróg, rozerwany, z widocznym farszem. Kapusta z grzybami. Moja kapusta, którą dusiłam cztery godziny na wolnym ogniu, dokładnie tak, jak robiła to moja matka i jej matka przed nią. Pies podszedł do mnie, merdając ogonem, jakby chciał podziękować.

- Mamo, to nie tak, jak myślisz - powiedział Tomek, stając za mną w dresie i skarpetach. Miał taki sam wyraz twarzy jak wtedy, gdy w czwartej klasie znalazłam u niego w plecaku dwóję z polskiego. Tyle że wtedy miał dziesięć lat, a teraz trzydzieści osiem.

Nie powiedziałam ani słowa. Wzięłam swoje półmiski - te białe, porcelanowe, jeszcze po mamie - jeden pusty, drugi z resztką barszczu. Włożyłam je do reklamówki i wyszłam.

Na klatce schodowej usiadłam na parapecie między trzecim a czwartym piętrem ich bloku na Gocławiu i rozpłakałam się jak głupia baba. Miałam sześćdziesiąt dwa lata, trzydzieści osiem lat macierzyństwa za sobą, i płakałam z powodu pierogów.

Ale to przecież nie były pierogi. Nigdy nie chodzi o pierogi.

Tomek to mój jedynak. Urodziłam go późno, miałam dwadzieścia cztery lata i komplikacje, po których lekarze powiedzieli, że więcej dzieci nie będzie. Mój mąż Ryszard - kolejarz, dobry człowiek, cichy jak myszka kościelna - przyjął to ze spokojem. „Jeden syn to też rodzina, Bożenko" - powiedział i więcej do tematu nie wracał. Wychowaliśmy Tomka we dwójkę w naszym mieszkaniu na Pradze, w bloku z wielkiej płyty, z widokiem na tory. Ryszard umarł osiem lat temu, na raka płuc. Nie palił nigdy. Życie bywa w tym względzie wyjątkowo niesprawiedliwe.

Po śmierci Ryszarda Tomek był moją ostoją. Dzwonił codziennie, przyjeżdżał w soboty, naprawiał kran, wymieniał żarówki, wożił mnie na cmentarz. A potem pojawił się Patryk. Nie - nie pomyślcie źle. Patryk to nie kochanek, nie oszust, nie żaden złodziej syna. Patryk to mąż Tomka.

Kiedy Tomek powiedział mi dwa lata temu, że jest z mężczyzną, siedziałam przy kuchennym stole i kroiłam jabłka na szarlotkę. Nóż mi nie wypadł z ręki, nie zemdlałam, nie było żadnego dramatu, jak to pokazują w filmach. Powiedziałam „rozumiem" i kroiłam dalej. Dopiero wieczorem, kiedy zamknęłam drzwi na klucz i zgasiłam światło, leżałam w ciemności i myślałam: czy ja go znam? Czy kiedykolwiek go naprawdę znałam?

Nie miałam problemu z Tomkiem. Miałam problem ze sobą. Z tym, co powiedzą sąsiadki. Z tym, że pani Halinka z drugiego piętra zapyta, kiedy wnuki. Z tym, że ksiądz na kolędzie zobaczy zdjęcie Tomka z innym mężczyzną na lodówce, bo Tomek takie zdjęcie mi przysłał i kazał wydrukować. Nie wydrukowałam. Schowałam je w szufladzie, pod rachunkami za prąd.

Patryka poznałam dopiero na wiosnę, pół roku po wyznaniu. Tomek zabrał mnie na obiad do restauracji na Mokotowie. Patryk okazał się spokojnym, uprzejmym mężczyzną po trzydziestce, informatykiem, z Kielc. Podał mi rękę, powiedział „dzień dobry, pani Bożeno, Tomek dużo o pani opowiada". Jedliśmy schabowe. Patryk pytał o mój ogródek na działce, bo jego babcia też miała działkę, pod Kielcami, i też hodowała porzeczki. Pomyślałam wtedy - jest normalny. Jest zwyczajny. Czego ja się bałam?

Ale jedno to obiad w restauracji, a drugie - życie.

Na Wigilię zaprosiłam ich obu. Znaczy - Tomek zaproponował, że przyjadą do mnie na Pragę. Powiedziałam nie. Powiedziałam, że wolę zawiozłam pierogi i barszcz, a oni niech mają spokojne święta we dwóch. Tomek się zdziwił. „Mamo, to czemu nie chcesz z nami?" - pytał. A ja nie umiałam mu odpowiedzieć, że boję się siedzieć przy wigilijnym stole z dwoma mężczyznami, łamać opłatek, śpiewać kolędy, i że puste krzesło dla Ryszarda będzie wyglądało inaczej w ich mieszkaniu niż w moim. Że muszę się jeszcze do tego przyzwyczaić.

Więc zamiast pojechać, lepiłam pierogi. Dwa dni. Kapustę z grzybami robiłam ze świeżych borowików, które suszyłam sama od września. Ciasto wyrabiałam ręcznie, bo maszynki nie uznaję. Każdy pieróg zawijałam tak, żeby miał równy brzeg, dokładnie trzynaście załamań widelcem - tak mi pokazywała mama. Nalepiłam sto dwadzieścia sztuk. Zapakowana w pudełka wyłożone pergaminem, zawiozłam je taksówką na Gocław dwudziestego trzeciego wieczorem.

Patryk otworzył drzwi. Był w swetrze, pachnącym cynamonem - robili kompot z suszu. „Pani Bożeno, zostanie pani chociaż na herbatę?" - zapytał. Nie zostałam. Zostawiłam pierogi i pojechałam do siebie, na Pragę, gdzie czekał na mnie pusty stół z białym obrusem i jedno nakrycie.

Wigilię spędziłam sama. Zjadłam trzy pierogi ze swoich własnych, z drugiego pudełka, które zostawiłam sobie. Obejrzałam „Kevina". Położyłam się spać o dziesiątej.

A dwudziestego szóstego pojechałam po półmiski.

Bruno merdał ogonem nad moimi pierogami. Tomek stał w progu z tą swoją winną miną. Patryk siedział w pokoju, udawał, że nie słyszy.

- Mamo, było ich za dużo, nie daliśmy rady - tłumaczył Tomek. - Patryk nie je grzybów, ma alergię. A ja zjadłem chyba ze czterdzieści. Resztę zamroziłem, ale Bruno dostał się do zamrażarki, bo drzwiczki nie domykają...

Wiedziałam, że kłamie. Zamrażarka nie otwiera się sama. Ktoś musiał te pierogi wyjąć i świadomie dać psu. Pewnie się popsuły, bo nie zamrozili ich na czas. Pewnie leżały dwa dni na blacie, bo komu by się chciało, prawda? Sto dwadzieścia pierogów. Dwa dni pracy. Borowiki zbierane w sierpniu. Ciasto wyrabiane rękami, które już bolą od artretyzmu.

- Tomek - powiedziałam, stojąc z reklamówką w ręce. - Ja te pierogi robiłam, bo nie umiałam inaczej powiedzieć, że was kocham.

Cisza. Bruno przełknął kolejnego pieroga.

Tomek otworzył usta, zamknął je. Patryk stanął w drzwiach kuchni. Miał mokre oczy. Nie wiem dlaczego - może słyszał wszystko od początku, a może akurat kroił cebulę.

- Mamo, na Wielkanoc przyjedź do nas. Normalnie. Usiądź z nami - powiedział Tomek cicho.

Nie odpowiedziałam. Zawiązałam reklamówkę, włożyłam buty i wyszłam.

Teraz siedzę w domu i myślę. Na lodówce wisi zdjęcie Tomka z Patrykiem, które wreszcie wydrukowałam. Obok - zdjęcie Ryszarda z osiemdziesiątego piątego roku, młody, w mundurze kolejarskim, z uśmiechem, który zawsze mnie rozbrajał. Patrzą na mnie z tej lodówki wszyscy trzej i żaden nie mówi mi, co powinnam zrobić.

Do Wielkanocy zostały trzy miesiące. Zastanawiam się, czy wystarczy mi odwagi, żeby usiąść przy ich stole i powiedzieć „Alleluja", jakby to było najnormalniejsze na świecie. Bo może właśnie jest.

A może znowu zawiozę tylko pierogi.