Policzyłam w kalendarzu: czterdzieści jeden imienin, urodzin i rocznic rocznie - na większość szłam z obowiązku, z ciastem i zegarkiem w głowie. Zostawiłam garść: te, na które idę z ochotą. Reszcie wysyłam kartkę, ręcznie pisaną. Ciotki się obraziły, przeszło im do Wielkanocy. Obecność z obowiązku to nieobecność w lepszej sukience. Wolę być rzadziej - ale cała.

To zdanie - „wolę być rzadziej, ale cała" - powtarzam sobie jak mantrę od października zeszłego roku. Wtedy wszystko się zaczęło.

A właściwie skończyło. Bo przez trzydzieści lat byłam na każdych imieninach, każdym jubileuszu, każdej komunii drugiego dziecka kuzynki, z którą ostatni prawdziwy rozmówek odbyłam w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym trzecim.

Mam na imię Bożena, chociaż połowa rodziny mówi na mnie Bożenka, a druga połowa - ta, z którą nie rozmawiałam od Wielkanocy - „ta Bożena". Sześćdziesiąt jeden lat, emerytowana księgowa z Poznania, dwie dorosłe córki, mąż Andrzej, blok na Ratajach z widokiem na park. Życie ułożone, spokojne, do zagospodarowania. I właśnie to „do zagospodarowania" okazało się problemem.

W październiku siedziałam u fryzjerki - u Tereski na Wildzie, chodzę do niej od piętnastu lat - i nagle dostałam trzy SMS-y w ciągu pięciu minut. Pierwszy od ciotki Haliny: „Bożenka, w sobotę imieniny Krysi, będziesz? Mam zrobić gołąbki czy jednak bigos?". Drugi od kuzynki Marzeny: „Pamiętasz, że w niedzielę urodziny mamy? Przynieś sernik, ten twój". Trzeci od szwagierki Lucyny: „Bożena, następny weekend rocznica ślubu Zbyszka i Danuty, zbieramy się na prezent, po sto złotych od pary".

Tereska patrzyła na mnie w lustrze i widziała, jak mi twarz ściąga. „Bożena, oddychaj" - powiedziała, trzymając nożyczki w powietrzu. A ja pomyślałam: trzy weekendy. Trzy ciasta. Trzy prezenty. Trzy razy udawanie, że jest mi dobrze, chociaż na imieninach Krysi zawsze siedzę obok wujka Tadeusza, który opowiada o swoich operacjach, a u Danuty ze Zbyszkiem będę musiała wysłuchać, jaki to Zbyszek cudowny mąż, podczas gdy cała rodzina wie, że Zbyszek cudowny nie jest.

„Tereska" - powiedziałam - „ile ty masz urodzin i imienin do obskoczenia rocznie?". Zamyśliła się. „Może osiem?". „Ja mam czterdzieści jeden". Nożyczki zawisły na dłużej. „Zwariowałaś" - stwierdziła, i to jedno słowo coś we mnie uruchomiło.

Wieczorem wzięłam kalendarz - taki papierowy, z Biedronki, bo lubię widzieć cały miesiąc naraz - i zaczęłam liczyć. Każdy kwadracik z wpisanym imieniem, każdą strzałkę łączącą weekendy. Styczeń: trzy. Luty: dwa. Marzec: pięć, bo marcowe dzieci się rodziły w tej rodzinie jak na zamówienie. Kwiecień: trzy plus Wielkanoc. I tak dalej, aż do grudnia, gdzie Wigilia, imieniny Adama, urodziny Lucyny i sylwester u wujka Jerzego tworzyły maraton, z którego wychodziłam w styczniu jak po grypie.

Andrzej patrzył na mnie znad gazety. „Co liczysz?". „Obowiązki" - odpowiedziałam. Nic nie powiedział. Andrzej rzadko coś mówi, ale tamtego wieczoru jego milczenie było inne. Jakby czekał, co z tego wyjdzie.

Wyszło z tego lista. Dwie kolumny. Po lewej: ludzie, przy których czuję się sobą. Córki, Andrzej, moja siostra Ewa, przyjaciółka Jolka z liceum, sąsiadka Grażyna z trzeciego piętra, ciotka Halina - bo Halina mimo swoich osiemdziesięciu lat naprawdę mnie słucha. Po prawej: wszyscy pozostali. Nie źli ludzie. Nie obcy. Ale tacy, przy których przez lata nauczyłam się być wersją siebie, która uśmiecha się grzecznie, podaje ciasto, pyta o zdrowie i wychodzi z migreną.

Trzydzieści lat to dużo uśmiechów.

Pierwszą próbę zrobiłam delikatnie. Na imieniny kuzynki Renaty - tej, która zawsze komentuje moją wagę - wysłałam kartkę. Ręcznie napisaną, z prawdziwymi życzeniami, nie formułkami. Wybrałam ładną, z kwiatami. Napisałam: „Renata, życzę Ci spokoju i radości. Myślę o Tobie ciepło. Bożena". Podpisałam się pełnym imieniem, żeby nie wyglądało to jak obowiązek, tylko jak wybór.

Telefon zadzwonił następnego dnia. Nie Renata - Renata chyba nawet nie zauważyła. Zadzwoniła ciotka Wiesława. „Bożenka, słyszałam, że nie byłaś u Renaty. Coś się stało? Chora jesteś? Andrzej zdrowy?".

„Ciociu, nic się nie stało. Wysłałam kartkę".

Cisza. Taka cisza, w której słyszysz, jak ktoś na drugim końcu przetwarza informację, której nie potrafi dopasować do żadnej znanej kategorii. Bo w naszej rodzinie są tylko dwie kategorie nieobecności: choroba i affront.

„Kartkę" - powtórzyła ciotka Wiesława tonem, jakbym powiedziała, że wysłałam bombę.

Do Bożego Narodzenia otrzymałam sześć telefonów z wariacjami tego samego pytania. Każdemu odpowiadałam spokojnie. Nie, nie jestem chora. Nie, nie pokłóciłam się z nikim. Nie, nie mam depresji. Tak, wysyłam kartkę, bo to moja forma obecności, kiedy nie mogę - nie, kiedy nie chcę - przyjść osobiście. Tego „nie chcę" żadna z ciotek nie umiała przełknąć.

Na Wigilii u mojej mamy - mama ma osiemdziesiąt cztery lata, mieszka na Jeżycach, sama od śmierci taty - atmosfera była gęsta. Ciotka Halina, ta jedyna z mojej „lewej kolumny", usiadła obok mnie i szepnęła: „Bożenka, one gadają, że się wywyższasz". Uśmiechnęłam się. „Halinka, ja się nie wywyższam. Ja się oszczędzam".

„To nie to samo?" - zapytała, ale w jej oczach widziałam, że rozumie różnicę.

Najtrudniej było z siostrą. Ewa - młodsza o pięć lat, mieszka we Wrocławiu, prowadzi własny sklep z tkaninami - Ewa była na mojej liście po lewej stronie. Ale Ewa odebrała mój wybór osobiście. „Bożena, to nasz świat" - powiedziała przez telefon w lutym, kiedy nie przyjechałam na urodziny jej teściowej. „Tak funkcjonujemy. Przyjeżdżamy, jemy, rozmawiamy, narzekamy na drogę powrotną i za miesiąc robimy to samo. Na tym polega rodzina".

„Na tym polega zmęczenie" - odpowiedziałam.

Ewa się rozłączyła. Nie odzywała się dwa tygodnie. Dla niej - gadatliwej, ciepłej, zawsze na telefonie Ewy - to było jak wieczność.

W marcu Andrzej wrócił z zakupów i powiedział coś, czego nie spodziewałam się po trzydziestu ośmiu latach małżeństwa: „Wiesz, Bożena, ja na te imieniny też nie chciałem chodzić. Od zawsze. Ale myślałem, że tobie na tym zależy".

Stałam z czajnikiem w ręku i nie wiedziałam, czy się śmiać, czy płakać. Trzydzieści osiem lat chodzenia we dwoje na imprezy, na które żadne z nas nie chciało chodzić - bo każde myślało, że drugie chce.

Na Wielkanoc pojechaliśmy do mamy. Tylko do mamy. Ciotki siedziały przy stole - i na początku było sztywno. Ciotka Wiesława demonstracyjnie podała mi jajko ze słowami: „Ale się pokazałaś". Nie odpowiedziałam. Wzięłam jajko, podziękowałam, zapytałam ją szczerze, jak się czuje po operacji kolana. Zaskoczona, zaczęła opowiadać. Pierwszy raz od lat słuchałam jej naprawdę - bo chciałam tu być, a nie musiałam.

Do końca śniadania ciotka Wiesława trzymała mnie za rękę.

Ewa zadzwoniła wieczorem. „Matka mówi, że wyglądałaś inaczej. Że się śmiałaś normalnie, nie tym swoim grzecznym śmiechem. Że jej pomogłaś pozmywać i nawet nie jęczałaś".

„Bo pierwszy raz od lat nie byłam zmęczona, zanim jeszcze dojechałam" - powiedziałam.

Ewa milczała. Potem westchnęła. „Może masz rację. Może nie. Ale ja chyba jeszcze nie umiem tak żyć".

Minęło pół roku. Ciągle wysyłam kartki - mam już w szufladzie zapas na cały rok, kupuję ładne, z polskimi kwiatami, piszę każdą innym atramentem. Niektóre ciotki odpisują. Kuzynka Renata, ta od komentarzy o wadze, odpisała raz: „Bożenka, ładna kartka. Ale brakuje Twojego sernika".

Nie wiem, czy dobrze robię. Naprawdę nie wiem. Może za dwadzieścia lat, kiedy ciotek już nie będzie, pożałuję każdej soboty, na którą nie pojechałam. Może moje córki powiedzą kiedyś: „Mama nas tego nauczyła - że można nie przyjść". I nie wiadomo, czy to będzie pochwalny, czy oskarżycielski ton.

Wiem tylko, że wczoraj poszłam na imieniny Haliny - z ochotą, z własnym makowcem, w sukience, którą lubię, a nie w tej jedynej czystej. Siedziałam do dziesiątej wieczorem. Śmiałam się głośno. Opowiadałam Halinie o książce, którą czytam, a ona mi o swoim ogródku na działce. Wracałam przez park, było ciepło, pachniały lipy.

Andrzej czekał z herbatą. „Jak było?" - zapytał.

„Byłam cała" - odpowiedziałam.

I pomyślałam, że to albo najlepsza decyzja mojego życia, albo najbardziej samolubna. I że może jedno nie wyklucza drugiego.