Przy zmywaniu wnuczka spytała nagle: „babciu, czemu ty im na wszystko pozwalasz?". Zaczęłam od „bo rodzina…" - i nie umiałam skończyć. Miała piętnaście lat, wycierała talerz i czekała. Talerz wytarłyśmy do sucha w ciszy. Odpowiedzi szukam do dziś.

To było w niedzielę, po obiedzie u mnie. Jak co tydzień. Rosół, schabowy, surówka z marchewki, sernik na zimno. Dwadzieścia osób przy stole, bo tyle się nas zebrało - moje troje dzieci z rodzinami, siostra Irena z mężem, mama Leszka, która i tak nic nie je, ale musi być. Ja od szóstej rano na nogach. Dwadzieścia talerzy, dwadzieścia kompletów sztućców, sześć garnków. I nikt - dosłownie nikt - nie zapytał, czy mi pomóc.

Oprócz Oli.

Ola to córka mojego średniego, Dariusza. Piętnastolatka z kucykiem i podkrążonymi oczami od siedzenia przy telefonie do nocy. Przyszła do kuchni sama, bez pytania wzięła ścierkę i stanęła obok. Myłam, ona wycierała. Przez pierwsze dziesięć minut gadałyśmy o szkole, o jej koleżance, która się pokłóciła z chłopakiem. Normalne rzeczy. A potem, między talerzem po rosoле a miską po surówce, to pytanie.

„Babciu, czemu ty im na wszystko pozwalasz?"

Nie powiedziała tego złośliwie. Nie oskarżycielsko. Powiedziała to tak, jakby naprawdę chciała zrozumieć. I to mnie złamało bardziej niż gdyby ktoś na mnie nakrzyczał.

Nazywam się Halina, mam sześćdziesiąt trzy lata i od czterdziestu mieszkam w tym samym bloku na Gocławiu. Trzecie piętro, trzy pokoje, kuchnia z widokiem na plac zabaw, na którym kiedyś bawiły się moje dzieci. Leszek, mój mąż, umarł siedem lat temu. Zawał w warsztacie samochodowym, który prowadził od lat osiemdziesiątych. Zostałam z emeryturą po nim, ze swoją z ZUS-u za dwadzieścia osiem lat w księgowości, i z tym mieszkaniem, o które - jak się miało okazać - wszyscy mieli swoje plany.

Bo widzicie, kiedy Leszek żył, nikt nie kwestionował porządku rzeczy. On naprawiał samochody, ja prowadziłam dom, dzieci przychodziły w niedzielę na obiad. Każde miało swoje kłopoty, ale tata Leszek jakoś je rozwiązywał. Pożyczką, radą, spojrzeniem, po którym człowiek wiedział, że więcej nie poprosi. A kiedy Leszka zabrakło, okazało się, że tym spojrzeniem muszę być ja. Tyle że moje spojrzenie nikogo nie powstrzymywało.

Zaczęło się od drobnostek. Marta, moja najstarsza, poprosiła o klucze do mieszkania „na wszelki wypadek". Potem zaczęła wpadać, kiedy mnie nie było - brała z zamrażarki pierogi, z szafy pościel, raz nawet zabrała mój nowy koc, bo jej się podobał. „Mamo, ty i tak masz dwa" - powiedziała, kiedy spytałam. I miała rację. Miałam dwa. Ale nikt mnie nie zapytał.

Dariusz, ten średni, pomagał z kolei „od święta". Znaczy - przyjeżdżał, kiedy coś się psuło, ale potem zostawiał rachunek na stole. „Mamo, hydraulik by wziął trzysta, ja biorę dwieście, bo jestem rodziną." Pierwszy raz pomyślałam, że to żart. Za drugim razem zapłaciłam. Za trzecim przestałam liczyć.

A Wojtek, najmłodszy - Wojtek po prostu znikał. Nie dzwonił tygodniami, pojawiał się na obiadach z nową dziewczyną co trzy miesiące, a kiedy przychodził sam, to tylko po to, żeby powiedzieć, że potrzebuje pieniędzy na „inwestycję". Te inwestycje nigdy nie zwracały ani złotówki.

Ja dawałam. Na wszystko. Każdemu. Bo rodzina.

To słowo - „rodzina" - działało jak zaklęcie. Wystarczyło je wypowiedzieć, a ja czułam, że nie mogę odmówić. Że Leszek by się na mnie popatrzył z wyrzutem, gdybym powiedziała „nie". Że matka nie powinna odmawiać dzieciom. Że babcia nie powinna narzekać. Że jeśli mam jeszcze siłę i zdrowie, to powinnam dawać, dawać, dawać - bo kiedyś przyjdzie dzień, że nie będę mogła, i wtedy oni mi oddadzą.

Ale Ola, stojąc przy zlewie z mokrą ścierką, patrzyła na mnie tak, jakby widziała coś, czego ja nie chciałam zobaczyć od lat.

„Babciu, wujek Wojtek znowu wziął pieniądze?" - spytała cicho.

„Skąd wiesz?"

„Bo tata mówił do mamy, że jak Wojtek znowu wyciągnie od ciebie kasę, to on się wkurzy. A mama powiedziała, że tata sam bierze za naprawy, więc niech siedzi cicho."

Stałam z rękami w wodzie i czułam, jak coś we mnie zamiera. Nie dlatego, że to była nowość. Wiedziałam, że moje dzieci rozmawiają o moich pieniądzach. Wiedziałam, że Marta bierze rzeczy bez pytania, że Dariusz kasuje mnie za pomoc, że Wojtek obiecuje i nie dotrzymuje. Wiedziałam to wszystko. Ale dopóki nikt tego nie powiedział na głos - mogłam udawać, że to normalne.

Piętnastolatka zabrała mi tę możliwość jednym pytaniem.

„Bo rodzina…" - zaczęłam i poczułam, jak to zdanie rozpada się w ustach jak suchy chleb.

Co miałam powiedzieć dalej? Bo rodzina sobie pomaga? Bo rodzina trzyma się razem? Bo matka nie odmawia? Bo jeśli odmówię, to co zostanie? Puste mieszkanie, puste niedziele, rosół dla jednej osoby?

Ola odłożyła wytarty talerz na stos. Wzięła następny. Nie naciskała. I właśnie to milczenie bolało najbardziej - bo ona już wiedziała, że nie mam odpowiedzi.

Wieczorem, kiedy wszyscy wyszli, usiadłam w kuchni przy pustym stole. Pachniało jeszcze sernikiem. Na lodówce wisiał magnes z Kołobrzegu, przywieziony z ostatnich wakacji z Leszkiem. Otworzyłam szufladę, tę pod rachunkami za prąd, i wyjęłam zeszyt, w którym notowałam wydatki. Od śmierci Leszka - pożyczki, naprawy, zakupy, „inwestycje" Wojtka, rachunki Dariusza, koc Marty. Policzyłam. Kwota, którą zobaczyłam, sprawiła, że musiałam usiąść, choć przecież już siedziałam.

Następnego dnia zadzwoniłam do Marty. Powiedziałam, że chcę klucze z powrotem.

„Mamo, o co ci chodzi? Przecież to dla twojego bezpieczeństwa."

„Chcę klucze, Marta."

Cisza. Potem: „Dobrze, ale nie rozumiem, skąd to się bierze."

Do Dariusza napisałam SMS-a: „Następnym razem jak coś się zepsuje, zadzwonię do hydraulika. Dziękuję za dotychczasową pomoc." Odpisał po dwóch godzinach: „Jak chcesz, mamo."

Wojtka nie zadzwoniłam. Czekałam, aż sam się odezwie. Minęły trzy tygodnie. Zadzwonił w piątek wieczorem. „Mamo, mam świetną okazję, potrzebuję tylko…" - „Nie" - powiedziałam. Jedno słowo. Dwa znaki. I telefon zamilkł na długo.

To było pół roku temu. Niedzielne obiady nadal się odbywają, ale przychodzi mniej osób. Marta jest chłodna, wymijająca. Dariusz zachowuje się normalnie, ale żona nie patrzy mi w oczy. Wojtek był dwa razy - trzeźwy, milczący, jakby czekał na coś. Mama Leszka powiedziała, że „za jego życia takich rzeczy by nie było".

A Ola przychodzi we wtorki po szkole. Wchodzi bez pukania, stawia plecak w przedpokoju, robi nam herbatę z cytryną. Gadamy o wszystkim i o niczym. Ani razu nie wróciła do tamtego pytania.

Ale ja do niego wracam. Codziennie. „Czemu ty im na wszystko pozwalasz?" Zaczęłam szukać odpowiedzi i im głębiej kopię, tym bardziej boję się tego, co znajdę. Bo może to nie była miłość. Może to był strach. Strach, że bez dawania - nikt nie przyjdzie w niedzielę.

I teraz, kiedy przychodzi ich mniej, nie wiem, czy to znaczy, że miałam rację bać się - czy że wreszcie dowiaduję się, kto przychodzi do mnie, a kto przychodził po rosół.