
Syn z synową przywożą mi Maję na noc co piątek - „żebyś nie była sama, mamo". W ostatni piątek przy kolacji Maja spytała, czy może już wybrać zasłony. „Mama mówi, że jak się tu wprowadzimy, sypialnia babci będzie moja".
Łyżka z rosołem zatrzymała się w połowie drogi do ust. Patrzyłam na wnuczkę - osiem lat, warkoczyk przekrzywiony na bok, sos pomidorowy na brodzie - i nie potrafiłam wydusić ani słowa. Maja jadła dalej, jakby powiedziała coś zupełnie zwyczajnego. Bo dla niej to było zwyczajne. Mama powiedziała, więc tak będzie.
- Babciu, mogą być różowe? Z jednorożcami? - dopytywała, machając widelcem.
- Maja, jedz, bo ci wystygnie - odpowiedziałam i wstałam od stołu, bo poczułam, że za chwilę zaczną mi drżeć ręce.
Weszłam do łazienki, odkręciłam kran i przez minutę stałam, patrząc na lecącą wodę. W lustrze widziałam sześćdziesięciotrzyletnią kobietę w wełnianym swetrze, z podkrążonymi oczami i mokrym policzkiem. Jednym. Bo płakałam tylko jednym okiem, jak moja matka. Taki rodzinny defekt.
Mam na imię Bożena. Od trzydziestu ośmiu lat mieszkam w tym samym mieszkaniu na Gocławiu - trzy pokoje, czwarte piętro, widok na plac zabaw i kasztanowce, które zdążyły urosnąć wyżej niż mój blok. Tutaj wychowałam Tomka, mojego jedynego syna. Tutaj umarł Ryszard, mój mąż, cztery lata temu, na rozległego zawału, w fotelu przy telewizorze, w trakcie meczu Legii. Nawet karetka nie zdążyła dojechać.
Po śmierci Ryszarda pierwsze pół roku było jak chodzenie po dnie basenu. Wszystko spowolnione, przytłumione, byle do następnego oddechu. Tomek przyjeżdżał wtedy co drugi dzień. Gotował. Wynosił śmieci. Raz nawet naprawił cieknący kran w kuchni, choć nigdy nie był majsterkowiczem - to po ojcu. Patrycja, synowa, dzwoniła, pytała, czy czegoś nie potrzebuję. Byli dobrzy. Naprawdę.
Potem wizyty zrobiły się rzadsze, co naturalne. Ludzie mają swoje życie. Tomek pracuje jako elektryk w dużej firmie instalacyjnej, Patrycja jest fryzjerką, prowadzi salon na Pradze. Maja chodzi do drugiej klasy. Rozumiałam, że nie mogą ciągle przy mnie siedzieć. Sama zaczęłam wychodzić - na spacery, do biblioteki, na gimnastykę dla seniorów w domu kultury. Dawałam radę.
A potem, jakieś pół roku temu, zaczęły się te piątkowe wizyty. Tomek wpadał koło szóstej, zostawiał Maję z plecaczkiem i buziak w policzek. „Żebyś nie była sama, mamo. Maja się cieszy, że u ciebie nocuje." Maja rzeczywiście się cieszyła. Jadłyśmy kolację, robiłyśmy puzzle, oglądałyśmy bajki. Rano piekłam naleśniki. W sobotę po południu Patrycja odbierała wnuczkę i zostawiała mi sernik albo szarlotkę - „od nas, proszę, niech mama je".
Byłam wzruszona. Myślałam: jaka mam dobrą rodzinę. Ile matek może powiedzieć, że syn pamięta, że dorosła synowa przynosi ciasto. Chwaliłam się sąsiadce z trzeciego piętra, Krysi, która od dwóch lat nie widziała swoich wnuków, bo córka wyemigrowała do Holandii.
A potem Maja powiedziała to o zasłonach.
W sobotę rano, kiedy wnuczka jeszcze spała w pokoju, który kiedyś był pokojem Tomka, zadzwoniłam do syna. Ręce mi drżały, ale głos trzymałam spokojny.
- Tomek, co to za plany? Maja mi wczoraj powiedziała, że sypialnia babci będzie jej pokojem. Że się tu wprowadzacie.
Cisza. Długa, gęsta cisza, w której słyszałam, jak Tomek oddycha i jak w tle Patrycja mówi coś do niego ściszonym głosem.
- Mamo, to nie tak. Maja źle zrozumiała.
- A jak jest tak?
Znowu cisza. Potem westchnienie.
- Słuchaj, rozmawialiśmy o tym z Patrycją. Wiesz, że wynajmujemy. Czynsz rośnie. Mamy kredyt za salon Patrycji. Myśleliśmy, że może… moglibyśmy zamieszkać razem. Tobie by było raźniej, nam taniej. Maja by miała babcię na co dzień.
Usiadłam na krześle w kuchni. Na stole stała jeszcze filiżanka po herbacie Mai - ta z Kubusiem Puchatkiem, którą dostała ode mnie na piąte urodziny.
- I dlatego od pół roku przywozisz mi Maję co piątek? Żebym się przyzwyczaiła?
- Mamo, nie mów tak.
- A jak mam mówić, Tomek? Że cieszę się, bo syn o mnie myśli, a syn tymczasem kalkuluje metry kwadratowe?
Podniósł głos. Pierwszy raz od lat.
- To nie jest kalkulacja! My naprawdę się o ciebie martwimy! Patrycja mówi, że…
- Co Patrycja mówi?
- Że nie powinnaś mieszkać sama. Że masz sześćdziesiąt trzy lata i że tata zmarł nagle, i że…
- I że jak umrę nagle, to mieszkanie będzie wolne? Tak?
Wiedziałam, że jestem niesprawiedliwa. Wiedziałam to w chwili, gdy wypowiadałam te słowa. Ale coś we mnie pękło - ta sama struna, która pękła, gdy zobaczyłam twarz Ryszarda w fotelu i zrozumiałam, że już nie żyje.
Tomek się rozłączył. Pierwszy raz w życiu odłożył słuchawkę w trakcie rozmowy ze mną.
Maja weszła do kuchni w piżamce w kotki, potargana, z misiem pod pachą.
- Babciu, będą naleśniki?
- Będą, kochanie - powiedziałam i wstałam do kuchenki.
Przez następne dwa tygodnie Tomek nie dzwonił. Ja też nie. Patrycja wysłała mi jednego SMS-a: „Proszę się nie gniewać, chcieliśmy jak najlepiej". Nie odpisałam, bo nie wiedziałam jak. Bo może rzeczywiście chcieli jak najlepiej. A może po prostu potrzebowali siedemdziesiąt metrów na Gocławiu za darmo, z babcią jako darmową opiekunką do dziecka w pakiecie.
Poszłam do Krysi na kawę. Opowiedziałam jej wszystko. Krysia słuchała, mieszając łyżeczką w filiżance, a potem powiedziała rzecz, która nie dawała mi spokoju przez kolejne noce:
- Bożena, a może to nie jest albo-albo? Może i cię kochają, i kalkulują? Ludzie tak mają. Moja Anka wyjechała do tej Holandii, bo mnie kocha i bo tam zarabia trzy razy więcej. Jedno nie wyklucza drugiego.
Leżałam potem w sypialni - mojej sypialni, z moimi zasłonami, z moim zapachem, z wgniecioną poduszką Ryszarda, której wciąż nie wyrzuciłam - i myślałam o tym, co powiedziała Krysia. O Tomku, który naprawiał mi kran, choć nie umiał. O Patrycji, która przynosiła sernik. O Mai, która chciała różowe zasłony z jednorożcami. I o sobie, która od czterech lat rozmawia z pustym fotelem, bo nie potrafi się z nim pożegnać.
W piątek o szóstej zadzwonił domofon. Otworzyłam. Na progu stał Tomek z Mają. Bez plecaczka. Maja trzymała w ręku rysunek - pokój z ogromnymi różowymi zasłonami i napis drukowanymi literami: „POKUJ MAI I BABCI".
Tomek patrzył na mnie jak wtedy, gdy miał dwanaście lat i zbił piłką szybę u sąsiadów.
- Mamo, przepraszam. Powinienem był porozmawiać z tobą pierwszy. Nie planować za twoje plecy.
Wzięłam rysunek. Pogładziłam go palcem. „POKUJ MAI I BABCI" - z błędem ortograficznym, który rozwalał mi serce.
- Wejdźcie - powiedziałam. - Rosół jest na kuchence.
Nie powiedziałam „tak". Nie powiedziałam „nie". Nakryłam do stołu na trzy osoby, jak co piątek. Maja usiadła na swoim miejscu, przy oknie. A ja stałam przez chwilę w drzwiach sypialni i patrzyłam na swoje zasłony - kremowe, w drobne kwiaty, wybrane dwadzieścia lat temu razem z Ryszardem.
Wciąż wiszą. Na razie.