Wnuki mieszkają pod Dublinem trzeci rok. Co niedzielę o osiemnastej siadam przy tablecie - ostatnio na „cześć babciu, mama zaraz przyjdzie". W urodziny czekałam cały wieczór. Późno w nocy przyszło zdjęcie tortu: „było super, zadzwonimy w weekend".

Weekend minął. Potem następny. Nie zadzwonili.

Siedzę teraz w kuchni i patrzę na ten tablet jak na kogoś, kto mnie zdradził. Śmieszne, prawda? Sześćdziesiąt cztery lata, emerytowana księgowa z Poznania, i czekam na ekran jak nastolatka na SMS od chłopaka. Herbata stygnie, sernik wyschnął na talerzyku. Za oknem kwitną kasztany na osiedlu, dzieci z sąsiedniego bloku krzyczą na podwórku. Obce dzieci.

Moje wnuki - Hania i Kubuś - mają osiem i pięć lat. Kiedy wyjeżdżali, Hania miała pięć, a Kubuś ledwo chodził. Pamiętam, jak stałam na dworcu, bo Dorota - moja córka - nie chciała, żebym jechała na lotnisko. „Mamo, tam się będziemy wszyscy rozklejać, lepiej pożegnajmy się tutaj". Więc pożegnałyśmy się przy kiosku z gazetami na Poznaniu Głównym, między zapachem kawy z automatu a szumem rozkładu jazdy. Kubuś machał rączką, nie rozumiał. Hania się rozpłakała. Dorota nie.

Zięć - Grzegorz - dostał kontrakt w firmie informatycznej pod Dublinem. Dobra pensja, mieszkanie służbowe na początek, szkoła dla Hani. Dorota powiedziała: „Mamo, to szansa, jakiej w Polsce nie dostaniemy. Dwa lata, może trzy, wrócimy". Trzy lata minęły w marcu. O powrocie nikt nie mówi.

Na początku było inaczej. Dorota dzwoniła codziennie, czasem dwa razy. Opowiadała o deszczu, o tym, że Kubuś mówi „mama" z angielskim „r", o cenach masła w Tesco. Hania rysowała mi obrazki i pokazywała do kamery. Grzegorz machał z kanapy i mówił „dzień dobry, teściowa". Normalnie - rodzina, tylko daleko.

Potem zaczęło się sypać po trochu. Nie dramatycznie, nie jednego dnia. Tak jak rdza - nie widzisz, a zjada.

Najpierw codzienne rozmowy zmieniły się w co drugi dzień. Potem Dorota zaproponowała „stałą niedzielę" - co tydzień o osiemnastej. Zgodziłam się, bo to przecież rozsądne, mają swoje życie, pracują oboje, dzieci mają zajęcia. Rozumiałam. Naprawdę rozumiałam.

Ale niedziele też zaczęły się skracać. Z godzinnej rozmowy zostało czterdzieści minut, potem dwadzieścia, potem piętnaście. A potem przyszedł ten schemat: tablet się łączy, na ekranie pojawia się Hania z obojętną miną, mówi „cześć babciu", pyta, co u mnie - nie czekając na odpowiedź dodaje: „mama zaraz przyjdzie". Czasem Dorota przychodzi po pięciu minutach, czasem po dziesięciu. Raz nie przyszła wcale - Hania powiedziała, że mama pojechała do sklepu i „pewnie zapomniała".

Zapomniała.

Próbowałam o tym porozmawiać. Wybrałam chwilę, gdy Dorota miała czas - napisałam wcześniej, umówiłam się na rozmowę we wtorek wieczorem. Powiedziałam spokojnie, tak jak umiałam: „Córcia, czuję, że się oddalamy. Chciałabym więcej kontaktu z wnukami. Mogę czytać im bajki przez ten tablet, mogę...".

Dorota westchnęła. Tym westchnieniem, które znam od jej szesnastego roku życia - „mamo, znowu zaczynasz".

- Mamo, my naprawdę nie mamy czasu. Hania ma irlandzkie przyjaciółki, chodzi na gimnastykę, Kubuś jest w przedszkolu do czwartej. Grzegorz pracuje do siódmej. Ja pracuję. Piorę. Gotuję. Żyjemy.

- Ja też żyję, Dorota.

Cisza. Długa. Potem: „No wiem, mamo. Przepraszam. Postaram się".

Przez dwa tygodnie dzwoniła częściej. Hania przeczytała mi po angielsku wierszyk o kocie. Kubuś pokazał samochodzik. Byłam szczęśliwa. Potem wróciło stare.

W moje urodziny - dwudziestego trzeciego kwietnia - przygotowałam się jak do święta. Upiekłam sernik, ten mój, na dwudziestu żółtkach, z kratką. Nie dlatego, że miałam gości. Nie miałam. Koleżanka Lucyna przyszła po południu z kwiatami, popiłyśmy kawę. Sąsiadka z czwartego piętra złożyła życzenia na klatce. I tyle. Syn - Tomek - zadzwonił z Wrocławia rano, krótko, w pośpiechu, bo jechał do pracy. „Mamo, wszystkiego najlepszego, pogadamy w weekend". Nie pogadaliśmy, ale o Tomku to osobna historia.

Na osiemnastą nakryłam stół. Postawiłam tablet na ładowarce, sprawdziłam WiFi dwa razy. Włożyłam tę bluzkę turkusową, którą Hania kiedyś powiedziała, że jest „pretty". Usiadłam.

O osiemnastej - nic. O osiemnastej trzydzieści napisałam: „Czekam na Was :)". Emotikon, żeby nie wyszło, że wyrzucam pretensje. O dziewiętnastej zadzwoniłam - nikt nie odebrał. O dwudziestej drugiej przyszło zdjęcie tortu z Tesco, kolorowego, z napisem „Happy Birthday Granny". I wiadomość od Doroty: „było super, zadzwonimy w weekend. Buziaki!".

Tort kupiony w markecie. Dla babci, która piecze serniku od czterdziestu lat. Nawet to by mnie nie zabolało - gdyby zadzwonili.

Siedziałam w kuchni do północy. Nie płakałam, bo nie jestem typem. Ale coś we mnie pękło. Takie ciche pęknięcie, jak w filiżance - z wierzchu wygląda dobrze, ale herbata powoli kapie na obrus.

Następnego dnia zrobiłam coś, czego się nie spodziewałam po sobie. Poszłam na pocztę, kupiłam kopertę bąbelkową i wysłałam Hani paczkę - naszyjnik mojej mamy, taki z bursztynem bałtyckim, który nosiła na ślub. Dołożyłam kartkę: „Dla Haneczki od babci Bożeny. Noś na zdrowie. Kocham Cię". Żadnych wyrzutów, żadnego „czemu nie dzwonicie". Tylko to.

Paczka doszła w tydzień. Dorota napisała: „Mamo, po co? To za cenny prezent dla ośmiolatki". Odpisałam: „Właśnie dlatego". Nic więcej.

A potem zrobiłam drugą rzecz. Poszłam do biura podróży na Święty Marcin i kupiłam wycieczkę do Irlandii. Sama. Siedem dni, Dublin i okolice. Wylatywałam za trzy tygodnie. Dorota się dowie, jak wyląduje.

Koleżanka Lucyna mówi, że powinnam uprzedzić. Że to nie fair przyjechać bez zapowiedzi, że Dorota ma swoje życie, że mogę się narazić. Może ma rację. Ale ja nie jadę do Doroty. Jadę zobaczyć, jak wygląda świat moich wnuków. Tę szkołę, do której chodzi Hania. Ten park, w którym Kubuś jeździ na rowerze. Tę ulicę, na której mieszkają. Chcę to zobaczyć własnymi oczami, nie przez ekran tabletu, na który już się nie mogę patrzeć.

Nie wiem, co zastanę. Może Dorota się ucieszy. Może się wścieknie. Może wnuki popatrzą na mnie jak na obcą kobietę, bo babcia to dla nich już tylko kwadrat na ekranie, który raz w tygodniu mówi „jedz, dziecko" po polsku, którego i tak coraz gorzej rozumieją.

Bilet leży na szafce w przedpokoju, obok zdjęcia z komunii Hani - jeszcze polskiej, jeszcze tutaj. Na zdjęciu trzymam ją na kolanach, a ona się śmieje. Kubuś siedzi Grzegorkowi na ramionach. Dorota stoi obok mnie i trzyma mnie za rękę.

Nie wiem, czy jadę odzyskać wnuki, czy pożegnać się z tym, co już dawno straciłam.

Wnuki mieszkają pod Dublinem trzeci rok. Co niedzielę o osiemnastej siadam przy tablecie - ostatnio na „cześć babciu, mama zaraz przyjdzie". W urodziny czekałam cały wieczór. Późno w nocy przyszło zdjęcie tortu: „było super, zadzwonimy w weekend".

Siedmiolatek ma grafik jak minister: angielski, szachy, basen, robotyka i „zajęcia z emocji - serio, babciu". W środę uciekł mi w pół drogi: „możemy iść do ciebie na NIC?". Poszliśmy na nic: deptanie liści, wybieranie kasztanów, herbata. Na robotykę

Synowa w trzeciej ciąży leży plackiem, mdłości. Wożę jej obiady w słoikach, codziennie i po cichu, bo „mama przecież nie musi". Przy gościach pochwaliła się „świetnym cateringiem dla ciężarnych". Milczałam. Wieczorem przyszedł SMS: „przepraszam. To nie

W poniedziałek ogłosiłam pierwszy w życiu urlop - w domu, od wszystkich. Kartka na drzwiach: „Jestem zdrowa. Wracam w niedzielę". Telefon leżał w szufladzie, ja czytałam trzecią książkę. W niedzielę: czternaście nieodebranych, w tym zero „jak się

Siostra wręczyła mi zapasowy klucz i zaklejoną kopertę: „jakby co - najpierw ty, nie dzieci". Nie pytałam, co w środku; ona mojej koperty też nie otwiera. Dwie siostry, dwa klucze, dwie koperty - tak się teraz pilnujemy. Dzieci myślą, że rywalizujemy o

Na sylwestra przywieźli mi szóstkę dzieci - swoją dwójkę i „Krysi z Markiem, bo pani i tak siedzi w domu". Najmłodsze pół roku, najstarsze dziewięć lat. O północy rodzice złożyli życzenia przez wideo, zbiorczo. Mnie osobno życzyła sześciolatka: „żeby

Przy zmywaniu wnuczka spytała nagle: „babciu, czemu ty im na wszystko pozwalasz?". Zaczęłam od „bo rodzina…" - i nie umiałam skończyć. Miała piętnaście lat, wycierała talerz i czekała. Talerz wytarłyśmy do sucha w ciszy. Odpowiedzi szukam do dziś.

Córka przyszła w sobotę z „koleżanką z pracy". Koleżanka obeszła pokoje, zajrzała do łazienki, pytała o czynsz i czy piwnica sucha. W przedpokoju szepnęła do córki: „po odświeżeniu spokojnie pójdzie za tysiąc osiemset".

Od roku słyszę: „mamo, znowu zapomniałaś". Okulary znajdowałam w lodówce, klucze w doniczce - zaczęłam się bać własnej głowy. W środę kamerka, którą wnuczka postawiła po włamaniach na osiedlu, nagrała synową przekładającą moje okulary do lodówki

W listopadzie ksiądz czytał wypominki. Stefana wyczytał dwa razy - z mojej kartki i z czyjejś jeszcze. W zakrystii pani pokazała mi tę drugą: równe, kobiece pismo, ofiara złożona na cały rok. Modli się za niego ktoś, kogo nie znam.

Syn zabronił mi „opowiadać sąsiadom o rodzinnych sprawach - to wstyd". Nie opowiadam. Sąsiadka i tak zna wszystko: rozwód wnuczki, kredyt syna, awanturę o działkę. Od kogo? Od synowej - z komentarzy na grupie osiedlowej, pod jej własnym nazwiskiem. Wstyd

Kiedy Henryk oświadczył się na serio, dzieci zareagowały „konstruktywnie": syn przysłał wzór intercyzy, córka - listę pytań do Henryka: majątek, długi, dzieci. Henryk przeczytał i się roześmiał: „powiedz im, że mam kawalerkę, dwa wnuki i emeryturę

Mama przy czwartkowym czesaniu powiedziała nagle, całkiem przytomnie: „Anielko, przepraszam za tamto lato, jak cię odesłałam do ciotki. Nie miałam wyjścia - ale ty tego nie wiedziałaś". Sześćdziesiąt lat nosiłam w sobie tamto lato. „Mamo, już dobrze

Synowa prowadzi w internecie bloga z przepisami. Wnuczka pokazała mi film: „sernik babci Grażyny, przepis od pokoleń" - słowo w słowo z mojego zeszytu. W komentarzach ktoś zapytał, czy babcia Grażyna jeszcze żyje. Synowa odpisała: „niestety już nie".

O „niespodziance" na moje osiemdziesiąte urodziny wiem od Krysi - dzwonili „wybadać listę gości". Trzy moje koleżanki z klubu skreślili: „za dużo staruszek, mamo, to impreza rodzinna". Na sali będzie czterdzieści osób. Ja znam z nich dwadzieścia.

Syn nie odzywał się pięć lat - poszło o działkę. W czwartek stanął w drzwiach z walizką: „Beata mnie wyrzuciła". Wpuściłam, pościeliłam w jego dawnym pokoju. Nie zapytał, jak przeżyłam te lata - ja zapytam, jutro.

W niedzielę zwołałam obiad i przeczytałam wszystkim testament na głos - „żeby potem nie było niespodzianek". Mieszkanie na wnuczkę, oszczędności po równo, pamiątki według listy. Kompot dopito w ciszy. Od poniedziałku dzwonią częściej niż przez cały rok

Pogrzeb Stefana dzieci wzięły na siebie - „ty się, mamo, niczym nie martw". Wiosną zadzwoniła zawstydzona pani z zakładu pogrzebowego: faktura na jedenaście tysięcy, syn nie odbiera. Uregulowałam z lokaty jeszcze tego dnia. W niedzielę syn westchnął przy

Przez całą jesień robiłam wnukowi sweter na drutach - warkocze, taki sam wzór jak kiedyś dla Stefana. W lutym zobaczyłam go na chłopcu sąsiadki: kupiony na szkolnym kiermaszu, za pięć złotych. Wszywka z moim haftem jeszcze była.

Zięć poprosił, żeby zarejestrować firmę pod moim adresem - „tylko na papierze, mamo". Zgodziłam się, przecież rodzina. W czwartek wyjęłam ze skrzynki pismo od komornika: egzekucja z ruchomości w miejscu prowadzenia działalności. Czyli z moich mebli.

Pierwszy raz od śmierci Stefana nie robię Wigilii. Wykupiłam pokój w pensjonacie w Wiśle - z kolacją wigilijną, opłatkiem i kolędami przy kominku. Córka złapała się za głowę: „mamo, co ludzie powiedzą?". Zadatek już wpłaciłam.