W moim telefonie zapisanych jest dziewięć numerów. Cztery to lekarze, jeden do apteki, jeden do administracji budynku. Zostają trzy imiona - i przy dwóch od dawna nikt nie odbiera.

Dzisiaj znowu próbowałam. Rano, po wzięciu tabletek, kiedy herbata jeszcze parzyła się w kubku z napisem "Najlepsza Babcia". Wybrałam numer Iwony. Cztery sygnały, potem poczta głosowa. Odłożyłam telefon na stół, obok blistra z enalaprylem, i pomyślałam: może jest zajęta. Może w pracy. Może akurat prowadzi samochód. Tyle tych "może" nazbierało się przez ostatnie dwa lata, że mogłabym nimi wyłożyć całe mieszkanie jak kafelkami.

Potem wybrałam Grzegorza. U niego nawet sygnałów nie było - od razu cisza i krótkie piknięcie. Numer zablokowany albo zmieniony. Nie wiem, co gorsze.

Został Tomek. Tomek zawsze odbiera. Ale Tomek mieszka w Irlandii od jedenastu lat i rozmawia ze mną tak, jakbym była jedną z tych aplikacji pogodowych - krótko, uprzejmie, bez głębi. "Cześć, mamo. Jak zdrowie? Bierzesz leki? No to dobrze. Odezwę się w weekend." Nie odzywa się w weekend.

Nazywam się Halina Przybyszewska. Mam siedemdziesiąt dwa lata, emerytowany nauczyciel matematyki z trzydziestodwuletnim stażem w podstawówce na Gocławiu. Mieszkam sama w bloku na Pradze-Południe, na trzecim piętrze, bez windy. Wdowa od sześciu lat. I matka trójki dorosłych dzieci, które gdzieś po drodze zdecydowały, że nie mają matki.

Nie, to niesprawiedliwe. Tomek dzwoni. Raz w miesiącu, czasem dwa. Ale Iwona i Grzegorz - oni zniknęli. Cicho, bez trzaskania drzwiami, bez wielkich scen. Po prostu przestali.

Ludzie wyobrażają sobie, że takie rzeczy zaczynają się od kłótni. Od rzuconego talerza, od krzyków na Wigilii, od słów, których nie da się cofnąć. U nas było inaczej. U nas był spadek.

Kiedy Zbyszek umarł w 2019 roku - zawał, nagły, na działce ROD, między grządkami pomidorów a szopą z narzędziami - zostawiłam sobie to mieszkanie, w którym żyliśmy czterdzieści lat. Zbyszek miał jeszcze garaż na Saskiej Kępie i tę działkę. Nie był bogaczem, ale miał coś odłożone. Ponad sto tysięcy na koncie.

Na pogrzebie stali wszyscy troje. Iwona przyjechała z Krakowa z mężem i dwójką dzieci. Grzegorz z Warszawy - mieszkał wtedy dziesięć przystanków ode mnie, na Grochowie. Tomek przyleciał z Cork na trzy dni. Staliśmy przy grobie na Bródnie i wyglądaliśmy jak normalna rodzina, która straciła ojca i męża. A potem wróciliśmy do mieszkania na stypę i zaczęło się.

Nie tego dnia. Tego dnia jedliśmy bigos, który przyniosła sąsiadka z czwartego piętra, i piliśmy wódkę, i wspominaliśmy Zbyszka. Zaczęło się tydzień później, kiedy Grzegorz zadzwonił i powiedział: "Mamo, musimy porozmawiać o sprawach taty."

"Sprawach" - tak to nazwał. Jakby Zbyszek był firmą do likwidacji.

Grzegorz chciał garaż. Twierdził, że ojciec mu go obiecał. Iwona chciała pieniądze na remont mieszkania w Krakowie - mówiła, że tata zawsze powtarzał, że jej pomoże. Tomek napisał maila, że mu nie zależy, ale żebyśmy "byli fair". A ja siedziałam z tym wszystkim w kuchni, w której jeszcze pachniało fajką Zbyszka, i próbowałam zrozumieć, kiedy moje dzieci zamieniły się w roszczeniowych obcych.

Podzieliłam pieniądze po równo. Trzydzieści trzy tysiące dla każdego. Garaż sprzedałam i też podzieliłam. Działkę zostawiłam sobie - bo Zbyszek tam spędził ostatnie chwile, bo tam rosły jego pomidory, bo tam stała ławka, na której siedzieliśmy wieczorami z herbatą.

Grzegorz powiedział, że to niesprawiedliwe. Że działka jest warta więcej niż garaż. Że powinnam sprzedać i podzielić, skoro "i tak tam nie chodzę sama". Powiedziałam mu, że chodzę. Że co niedzielę jeżdżę tam autobusem, podlewam, siedzę na ławce i rozmawiam ze Zbyszkiem. Spojrzał na mnie tak, jakbym powiedziała coś żenującego.

"Mamo, tata nie żyje. Nie rozmawia z tobą przez pomidory."

Iwona stanęła po jego stronie. Nie wprost - Iwona nigdy nie mówi wprost. Zadzwoniła i powiedziała: "Mamo, rozumiem, że ci ciężko, ale może Grzegorz ma trochę racji? Ta działka to dla ciebie obciążenie, a pieniądze by się przydały." Pieniądze by się przydały - jej. Na ten remont. Na nową kuchnię w Krakowie.

Powiedziałam nie.

Proste, krótkie "nie". I to "nie" kosztowało mnie dwoje dzieci.

Grzegorz przestał dzwonić pierwszy. Nie od razu - jeszcze przez kilka miesięcy zdarzały mu się krótkie telefony, suche jak trociny. "Cześć, mamo, co u ciebie. Dobrze. To pa." Potem były już tylko nieodebrane połączenia z mojej strony. Potem cisza. Przeprowadził się gdzieś - nie wiem gdzie. Numer zmienił albo mnie zablokował.

Iwona gasła wolniej. Jak żarówka, która miga, zanim zgaśnie na dobre. Jeszcze przysłała kartkę na Dzień Matki w 2020 roku. Krótką, wydrukowaną, z podpisem "Iwona z rodziną". Żadnych zdjęć wnuków. Żadnego "wpadniemy w lecie". Potem kartki się skończyły. Potem telefony. Teraz zostaje poczta głosowa i ja, która mówi do nagrania: "Iwonko, to mama, zadzwoń jak będziesz mogła."

Nie dzwoni.

Tomek - Tomek jest inny. Tomek od początku trzymał się z boku. Może dlatego, że jest najdalej. Może dlatego, że już dawno zbudował sobie życie, w którym Polska jest wspomnieniem, a nie codziennością. Dzwoni, pyta o leki, o ciśnienie, o to, czy pani z opieki społecznej przychodzi. Ale kiedy powiedziałam mu, że Grzegorz zmienił numer, odpowiedział tylko: "Wiem, mamo. Rozmawiałem z nim."

Zamarłam z kubkiem przy ustach. "Rozmawiasz z nim?"

"Czasem. Na Messengerze."

"I co mówi?"

Cisza. Tomek ma tę ciszę, która mówi więcej niż słowa. "Mamo, daj mu czas."

Trzy lata. Ile jeszcze czasu potrzebuje trzydziestoośmioletni mężczyzna, żeby przebolał to, że matka nie sprzedała działki z pomidorami jego ojca?

A może to nie o działkę chodzi. Może nigdy nie chodziło o działkę. Może chodziło o to, że Zbyszek był surowy i milczący, i nigdy nie powiedział im "kocham was", a ja zawsze go broniłam. Może chodziło o to, że Grzegorz chciał studiować muzykę, a Zbyszek powiedział, że to nie zawód, i ja milczałam. Może Iwona wciąż pamięta, że na jej ślubie Zbyszek się upił i zrobił scenę, a ja potem powiedziałam: "No wiesz, jaki jest tata, nie przejmuj się."

Może ta działka to był tylko pretekst. Ostatnia kropla.

Wczoraj byłam tam - na działce. Autobus 102, potem kawałek piechotą. Pomidory jeszcze nie posadzone, za wcześnie, ale rabatki posprzątane. Usiadłam na ławce Zbyszka. Wyciągnęłam telefon. Dziewięć numerów.

Pomyślałam, że mogłabym zadzwonić do Iwony i powiedzieć: "Sprzedam działkę. Podzielę pieniądze. Wróćcie." Palec mi zawisł nad ekranem. I wtedy sobie uświadomiłam, że nie wiem, czy chcę je odzyskać taką ceną - czy chcę dzieci, które wracają, bo dostały pieniądze. Czy to jeszcze byłaby rodzina, czy transakcja.

Schowałam telefon. Podlałam tuje przy płocie. Wróciłam do domu autobusem, weszłam po schodach na trzecie piętro - sto czterdzieści sześć stopni, liczę je za każdym razem - i usiadłam w kuchni.

Kubek z napisem "Najlepsza Babcia". Herbata z cytryną. Dziewięć numerów w telefonie. Trzy imiona. I pytanie, na które nie potrafię odpowiedzieć: czy matka, która nie sprzedaje kawałka ziemi, kocha za mało - czy właśnie za bardzo.