Na aparat słuchowy zbieram od roku - syn z córką uznali, że „za te pieniądze to przesada, mama przecież daje radę". Przy stole rozmawiają przy mnie swobodnie, bo mama i tak nie słyszy. Słyszę więcej, niż myślą. W niedzielę usłyszałam, co planują z moim mieszkaniem.

Siedzieli we trójkę przy stole, który pamiętał jeszcze mojego Tadeusza. Marek kroił sernik, Basia nalewała herbatę, a ja udawałam, że oglądam coś w telewizorze. Odkąd niedosłyszę, nauczyłam się czytać z ruchu warg. Nie jest to idealne - czasem gubię słowa, czasem dopowiadam sobie coś, czego nie powiedzieli. Ale tamtej niedzieli nie musiałam się wysilać. Marek mówił głośno, wyraźnie, bo przecież mama i tak nie słyszy. I to, co powiedział, było jak policzek.

- Basia, posłuchaj, ja to już sprawdziłem. Mieszkanie mamy na Mokotowie, pięćdziesiąt cztery metry, to jest ze czterysta pięćdziesiąt, może nawet pięćset tysięcy. Dwa pokoje, balkon, drugie piętro - ludzie się biją o takie.

Basia postawiła czajnik na stole i usiadła. Widziałam, jak poprawia okulary tym swoim nerwowym gestem, który zawsze zdradza, że czegoś nie jest pewna.

- Ale mama tu mieszka, Marek.

- No właśnie o tym mówię. Mama mogłaby mieszkać u mnie albo u ciebie, po trzy miesiące, na zmianę. Albo jest to mieszkanie po babci Stasi w Radomiu, stoi puste od dwóch lat, opłacamy czynsz za nic. Mama mogłaby tam...

- W Radomiu? - Basia podniosła głos, ale zaraz go ściszyła, zerknęła w moją stronę. Ja patrzyłam w ekran telewizora i nie drgnęłam. - Marek, ona ma tu lekarzy, ma tu koleżanki, na Mokotowie mieszka trzydzieści osiem lat.

- I właśnie dlatego - Marek pochylił się nad stołem - trzeba to zrobić, zanim mama będzie potrzebowała całodobowej opieki. Teraz jeszcze daje radę, za dwa, trzy lata może nie dawać. Sprzedamy teraz, odłożymy pieniądze, a jak przyjdzie co do czego, to będzie z czego zapłacić za dom opieki albo opiekunkę.

Dom opieki. Te dwa słowa uderzyły mnie mocniej niż reszta. Marek, mój syn, pięćdziesięcioletni mężczyzna, którego karmiłam piersią, któremu szyłam stroje na jasełka, który płakał, kiedy wyjeżdżał na pierwszy obóz harcerski - ten Marek planował sprzedać moje mieszkanie i w perspektywie oddać mnie do domu opieki. A Basia, moja córka, co prawda protestowała, ale cicho, niepewnie, jakby szukała nie argumentów przeciw, tylko lepszego wariantu tego samego planu.

Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt osiem lat i od trzech lat jestem wdową. Tadeusz umarł na raka trzustki - szybko, w cztery miesiące od diagnozy. Nie zdążyliśmy się nawet porządnie pożegnać. Po jego śmierci świat się skurczył. Z wielkiego życia pełnego planów zostało mieszkanie na Mokotowie, emerytura z ZUS-u, coraz gorszy słuch i dwoje dorosłych dzieci, które odwiedzają mnie w niedziele.

Tadeusz był elektrykiem, ja przez trzydzieści lat pracowałam w księgowości w spółdzielni mieszkaniowej. To mieszkanie dostaliśmy z przydziału w osiemdziesiątym szóstym roku. Pamiętam, jak Tadeusz wnosił meblościankę po schodach, bo winda nie działała. Pamiętam, jak malowałam ściany w pokoju Basi na jasny róż, a Marek dostał niebieski. Pamiętam zapach farby i pączków z cukierni na rogu, która już dawno nie istnieje.

To mieszkanie jest moje. Nie w sensie prawnym - choć tak, jest na mnie. W sensie ludzkim. Tu są ślady po mierzeniu wzrostu dzieci na framudze drzwi. Tu jest plama na parkiecie, której nie da się usunąć, bo Marek rozlał atrament, jak miał dziesięć lat. Tu na balkonie stoi donica, w której Tadeusz ostatniego lata swojego życia posadził bratki, bo wiedział, że lubię, jak kwitną na wiosnę.

Po tamtej niedzieli nie spałam dwie noce. Leżałam w ciemności i słuchałam, jak za oknem przejeżdżają autobusy, jak sąsiad z góry chodzi po kuchni o trzeciej w nocy. Myślałam, że może źle zrozumiałam. Może Marek miał na myśli coś innego. Może to był tylko taki luźny pomysł, rzucony przy serniku, który zaraz umrze śmiercią naturalną.

Ale w środę zadzwoniła Basia.

- Mamo, jak się czujesz? - zapytała tym swoim specjalnym głosem, trochę za głośnym, trochę za wyraźnym, jakby mówiła do dziecka.

- Dobrze, córeczko. A co?

- Bo wiesz, rozmawiałam z Markiem i pomyśleliśmy, że może byś do mnie przyjechała na tydzień? Odpoczęłabyś, Zuzia by się ucieszyła, mogłybyśmy razem pospacerować...

Zuzia, moja dziesięcioletnia wnuczka, rzeczywiście by się ucieszyła. Ale ja usłyszałam w tym zaproszeniu coś innego. Sprawdzian. Czy mama da radę u córki? Czy można z nią żyć pod jednym dachem? Czy plan Marka jest wykonalny?

- Pomyślę - powiedziałam. - Teraz muszę lecieć, bo rosół mi kipi.

Rosół nie kipił. Stałam w kuchni z telefonem w ręku i patrzyłam na słoik, do którego od roku wrzucam drobne. Na aparat słuchowy. Cztery tysiące złotych już odłożyłam, potrzebuję jeszcze dwóch. Przez rok nie kupiłam sobie żadnej nowej bluzki, nie pojechałam z koleżankami na wycieczkę do Kazimierza, trzy razy odmówiłam kawiarni z Ireną z parteru. Bo zbierałam. Bo dzieci powiedziały, że za te pieniądze to przesada.

A teraz te same dzieci chciały sprzedać mieszkanie warte pół miliona złotych i planowały moją przyszłość beze mnie.

W piątek pojechałam do notariusza. Nie do tego, którego znalazł Marek - do mojego, pani mecenas Kowalskiej z ulicy Puławskiej, która robiła nam z Tadeuszem testament dwanaście lat temu. Zapytałam o swoje prawa. Zapytałam, co mogę zrobić, żeby nikt nie sprzedał mojego mieszkania beze mnie. Zapytałam o służebność osobistą.

Pani mecenas patrzyła na mnie spokojnie znad okularów.

- Pani Halino, to pani mieszkanie. Nikt go nie sprzeda bez pani zgody. Ale jeśli chce się pani zabezpieczyć na przyszłość, możemy wpisać służebność. Nawet gdyby pani kiedyś przepisała mieszkanie dzieciom, będzie pani tu mogła mieszkać do końca życia.

Skinęłam głową. Poprosiłam o przygotowanie dokumentów.

W kolejną niedzielę znów przyszli oboje. Marek przyniósł ciasto z cukierni, Basia kwiaty. Usiedli przy stole, nalewali herbatę, rozmawiali. Obserwowałam ich - mojego syna z pierwszymi siwymi włosami i moją córkę z cieniami pod oczami, bo Zuzia ostatnio źle sypiała. Widziałam zmęczonych ludzi po pięćdziesiątce, którzy mają kredyty, mają swoje problemy, mają chore kolana i rachunki za gaz. Którzy pewnie naprawdę martwią się o mnie. Na swój sposób.

Marek zaczął znowu. Tym razem ostrożniej, zwrócony w moją stronę, głośniej niż zwykle.

- Mamo, chcieliśmy z tobą porozmawiać. O przyszłości. O tym, żebyś nie była tu sama.

Basia milczała, ale widziałam, jak ściska dłonie pod stołem.

Wstałam, poszłam do sypialni i wróciłam z kopertą od pani Kowalskiej. Położyłam ją na stole, obok ciasta.

- Ja też chciałam z wami porozmawiać - powiedziałam. - Ale najpierw chcę, żebyście wiedzieli, że słyszę więcej, niż myślicie.

Marek zbladł. Basia zamknęła oczy.

- To jest akt służebności osobistej - wskazałam kopertę. - Notarialny. Oznacza, że w tym mieszkaniu będę mieszkać do śmierci. I że żadna decyzja o tym mieszkaniu nie zapadnie beze mnie.

Cisza trwała chyba minutę, ale wydawała się godziną. Marek patrzył na kopertę. Basia patrzyła na mnie. Wreszcie moja córka powiedziała cicho:

- Mamo, my nie chcieliśmy...

- Wiem - przerwałam jej. - Wiem, że się martwicie. Ale następnym razem martwcie się ze mną, a nie beze mnie.

Marek otworzył usta, ale nic nie powiedział. Wziął filiżankę, napił się herbaty. Potem wstał, podszedł do okna i długo patrzył na balkon, na donicę z bratkami, które właśnie zaczynały kwitnąć.

Nie wiem, co będzie dalej. Nie wiem, czy Marek zrozumiał, czy tylko się przestraszył. Nie wiem, czy Basia następnym razem stanie po mojej stronie głośno, czy znowu będzie szukała kompromisu, w którym ja nie mam głosu. Nie wiem nawet, czy za pięć lat rzeczywiście dam sobie radę sama.

Wiem tylko, że w poniedziałek rano wpłaciłam ostatnią ratę za aparat słuchowy. Teraz naprawdę będę słyszeć wszystko. I niech moje dzieci o tym wiedzą.