Marysia, przyjaciółka od trzydziestu lat, zna wszystkie moje żale - także te na dzieci. W niedzielę zobaczyłam u wnuczki zdjęcia z chrzcin: przy stole, obok mojej córki, siedziała Marysia. Mnie nie zaproszono. Córka wyjaśniła krótko: „Marysia tak cudownie pomaga przy dzieciach".

Telefon prawie wypadł mi z rąk. Przesuwałam zdjęcia jedno po drugim - Marysia z moją wnuczką na kolanach, Marysia podająca tort, Marysia w białej bluzce obok mojej córki Agnieszki, jakby to ona była matką chrzestną. Zosia, moja wnuczka, podsunęła mi tablet i powiedziała z radością sześciolatki: „Babciu, popatrz, ciocia Marysia robiła takie śmieszne miny, że Antoś się śmiał!". Antoś. Mój nowy wnuk. Którego chrzciny odbyły się beze mnie.

Wróciłam do domu na Gocław autobusem, bo nogi mi się trzęsły za mocno, żeby prowadzić. Usiadłam w kuchni, zapaliłam światło, choć za oknem był jeszcze jasny majowy wieczór. Herbata stygła. Sernik Marysi - bo ona zawsze przynosiła sernik na każde nasze spotkanie - stał w lodówce. Nie dotknęłam go.

Trzydzieści lat. Poznałyśmy się na wywiadówce, kiedy Agnieszka i syn Marysi, Bartek, chodzili do pierwszej klasy. Marysia miała wtedy jeszcze ciemne loki i śmiała się tak głośno, że nauczycielka prosiła o ciszę. Ja byłam po pierwszym roku pracy w księgowości w zakładach na Pradze, zmęczona jak pies, ale z Marysią jakoś od razu mi się lżej oddychało. Przez trzydzieści lat piłyśmy razem kawę, herbatę, czasem wino. Przez trzydzieści lat mówiłam jej wszystko.

Także to, czego nie powinnam była mówić.

Bo ja narzekałam na Agnieszkę. Nie raz, nie dwa - regularnie, od lat. Że za mało dzwoni. Że na Wigilię przyjeżdża na trzy godziny i ucieka do teściowej. Że nie pyta, jak mi zdrowie. Że kiedy umarł Ryszard, mój mąż, trzy lata temu - Agnieszka przyjechała na pogrzeb i wyjechała następnego dnia, bo „Kuba ma konferencję, muszę pilnować dzieci". Marysia słuchała, kiwała głową, podlewała mi herbatę. Mówiła: „Dzisiejsze dzieci tak mają, Bożenka. Nie bierz tego do siebie".

A ja brałam. I mówiłam dalej. Że Agnieszka jest zimna. Że w niej nie ma serca. Że nie wiem, co zrobiłam źle, skoro wyrosła mi taka córka, co matkę traktuje jak meble.

Teraz, siedząc w tej kuchni, zaczynałam rozumieć coś strasznego. Że może Marysia nie tylko słuchała. Że może gdzieś po drodze zaczęła wypełniać lukę, którą ja sama wykopałam swoim narzekaniem.

Zadzwoniłam do Agnieszki następnego dnia rano. Starałam się być spokojna. Głos mi drżał, ale trzymałam się.

- Agnieszka, dlaczego nie byłam na chrzcinach Antosia?

Cisza. Potem westchnienie, takie znużone, jakbym pytała o coś oczywistego.

- Mamo, to był mały, kameralny chrzest. Najbliższa rodzina i Marysia, bo ona nam naprawdę pomaga. Przyjeżdża w soboty, bawi się z Zosią, żebym mogła nakarmić Antosia w spokoju. Ty... mamo, ty ostatnio jak przyjeżdżasz, to jest ciężko.

- Ciężko? - powtórzyłam.

- Ciężko - powiedziała Agnieszka. - Bo ty narzekasz, mamo. Na wszystko. Na mnie, na Kubę, na to, że za mało cię odwiedzamy, że za mało dzwonimy. Ostatnim razem powiedziałaś przy Zosi, że jestem złą matką, bo daję jej tablet. Marysia nigdy tak nie mówi. Marysia przychodzi, pomaga i nie ocenia.

Chciałam powiedzieć: „Bo Marysia nie jest twoją matką. Matce wolno więcej." Ale ugryzłam się w język. Albo raczej - nie zdążyłam, bo Agnieszka dodała ciszej:

- Marysia opowiada mi o tobie, wiesz? O tym, jaka byłaś kiedyś. Że śpiewałaś przy zmywaniu. Że robiłaś najlepsze naleśniki na osiedlu. Że potrafiłaś się śmiać bez powodu. Ja tej mamy nie pamiętam, mamo. Ja pamiętam tylko pretensje.

Rozłączyłam się, bo nie mogłam mówić. Stałam przy oknie i patrzyłam na kasztanowce na podwórku. Kwitły. Było ciepło, ładnie, normalny majowy poranek, a mnie się świat zawalił.

Marysia zadzwoniła jeszcze tego samego dnia, wieczorem. Pewnie Agnieszka jej powiedziała.

- Bożenka, nie gniewaj się. Ja nie chciałam zająć twojego miejsca.

- A jakie to miejsce, Marysia? - zapytałam. - Bo ja chyba nie wiem.

Milczała chwilę. Potem powiedziała miękko:

- Miejsce babci. Miejsce matki. To twoje, Bożena, nikt ci tego nie zabierze.

- Już zabrał - powiedziałam i odłożyłam słuchawkę.

Przez tydzień nie odzywałam się do nikogo. Chodziłam na spacery wzdłuż Wisły, kupowałam bułki w tym samym sklepie co zawsze, gotowałam obiad dla siebie jednej. Patrzyłam na zdjęcie Ryszarda na komodzie i myślałam, co by powiedział. Pewnie: „Bożena, przestań dramatyzować". Bo Ryszard zawsze uważał, że przesadzam. Może dlatego po jego śmierci narzekanie zostało mi jedynym sposobem na mówienie o bólu.

W piątek, tydzień po tej rozmowie, pojechałam do Agnieszki. Nie dzwoniłam wcześniej. Kupiłam naleśniki w cukierni, bo na robienie własnych nie miałam siły, ale pomyślałam - niech będą naleśniki. Stałam pod drzwiami ich mieszkania na Mokotowie z pudełkiem w jednej ręce i torebką w drugiej, i czekałam po naciśnięciu dzwonka. Otworzyła Zosia.

- Babciu! - krzyknęła i rzuciła mi się na szyję.

Za nią, w korytarzu, stała Agnieszka z Antosiem na ręku. Patrzyła na mnie z tym swoim zmęczonym, ostrożnym wzrokiem, który znałam aż za dobrze. Wzrokiem kogoś, kto czeka na zarzut.

- Przywiozłam naleśniki - powiedziałam. - I nie będę narzekać. Przynajmniej spróbuję.

Agnieszka nie odpowiedziała od razu. Cofnęła się, robiąc mi miejsce w przedpokoju. Antoś patrzył na mnie okrągłymi oczami. Był śliczny. Miał nos Ryszarda.

Weszłam. Zosia ciągnęła mnie za rękę do pokoju, żeby pokazać nową lalkę. Na lodówce wisiało zdjęcie z chrzcin - to samo, które widziałam na tablecie. Marysia uśmiechnięta, w białej bluzce, obok mojej córki.

Odwróciłam wzrok. Usiadłam przy stole. Agnieszka postawiła przede mną herbatę - w mojej ulubionej filiżance, tej w niebieskie kwiatki, którą kiedyś jej dałam. Pamiętała.

Zosia wdrapała się mi na kolana i zaczęła opowiadać o lalce. Agnieszka karmiła Antosia w fotelu naprzeciwko. Było cicho, spokojnie, prawie dobrze. Prawie - bo w głowie miałam jedno pytanie, które nie dawało mi spokoju i nie daje do dziś.

Czy to ja oddałam swoje miejsce, narzekając przez te wszystkie lata? Czy Agnieszka mi je zabrała, bo tak było wygodniej? A może Marysia, słuchając cierpliwie moich żalów, po cichu budowała sobie coś, czego sama nigdy nie miała - bo Bartek wyjechał do Irlandii i dzwonił raz na miesiąc?

Nie wiem. Piję herbatę z niebieskiej filiżanki i nie wiem.