
Wnuczka bierze ślub w Grecji, na plaży - „babciu, bez ciebie nie wyobrażam sobie tego dnia". Zaproszenie przyszło z dopiskiem: „bilety i hotel każdy we własnym zakresie". Policzyłam: cztery tysiące osiemset. Moja emerytura to dwa tysiące sto.
Siedziałam z tym zaproszeniem przy kuchennym stole i patrzyłam na napis „Santorini, 14 czerwca" wydrukowany złotymi literami na kremowym papierze. Piękne. Eleganckie. I zupełnie nie z mojego świata.
Obróciłam kartkę - na odwrocie, drobnym drukiem, Marta dopisała odręcznie: „Babciu, Ty MUSISZ tam być. Proszę". Trzy wykrzykniki. Serduszko narysowane flamastrem. I ten dopisek o biletach.
Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt osiem lat i od trzech lat żyję sama w dwupokojowym mieszkaniu na osiedlu Tysiąclecia w Poznaniu. Mąż Kazimierz odszedł pięć lat temu - nie od nas, tylko z tego świata.
Zawał na działce, między grządką pomidorów a malinami. Emerytura po nim przyszła śmiesznie mała, więc zostałam ze swoją. Dwa tysiące sto złotych. Rachunki, leki na ciśnienie, jedzenie. Czasem coś dla wnuków na urodziny. Koniec listy.
Marta to córka mojego syna Andrzeja. Jedyna wnuczka. Mam jeszcze dwóch wnuków - Kuby i Filipa - ale to Marta od małego była tą, która przychodziła do mnie na naleśniki z serem, która siadała mi na kolanach i pytała: „Babciu, opowiedz mi o dziadku, jak się poznaliście". Marta dostała po mnie duże oczy i po Kazimierzu upór. I właśnie ten upór kazał jej zakochać się w Greku imieniem Nikos, którego poznała dwa lata temu na Erasmusie.
O Nikosie dowiedziałam się ostatnia. Andrzej wiedział od roku, jego żona Renata jeszcze wcześniej. Mnie powiedziano dopiero, gdy Marta przyjechała na Boże Narodzenie z pierścionkiem na palcu. „Babciu, to Nikos" - pokazała mi zdjęcie na telefonie. Przystojny chłopak, ciemne włosy, uśmiech od ucha do ucha. Stał na tle białych domków i morza tak niebieskiego, że wyglądało jak tapeta.
- Babciu, polecisz do nas na ślub, prawda? - zapytała wtedy, a ja powiedziałam: oczywiście, kochanie.
Bo co miałam powiedzieć? Że nigdy nie leciałam samolotem? Że paszportu nie mam? Że sama myśl o obcym kraju, o plaży pełnej nieznajomych ludzi, o ceremonii, z której nie zrozumiem ani słowa, przyprawia mnie o kołatanie serca?
Zaproszenie przyszło w lutym. Razem z nim krótka wiadomość od Renaty na messengerze: „Mamo, tu jest link do tanich lotów. Trzeba rezerwować szybko, potem drożeje. Hotel wychodzi około dwóch tysięcy za trzy noce, ale może znajdzie Mama coś tańszego". Żadne „może pomożemy", żadne „dorzucimy się". Po prostu - link.
Zadzwoniłam do Andrzeja wieczorem. Usłyszałam telewizor w tle i jego zmęczony głos.
- Tato - powiedziałam, bo tak do niego mówię, odkąd sam został ojcem - Tato, ja nie wiem, czy dam radę finansowo.
Cisza. Potem westchnienie.
- Mamo, no wiem, że to spory wydatek. Ale Marta by się załamała, gdybyś nie przyjechała. Może odłóż trochę? Masz jeszcze cztery miesiące.
Cztery miesiące. Cztery tysiące osiemset. Żeby odłożyć taką kwotę, musiałabym nie jeść. Dosłownie - nie jeść, nie płacić za prąd i nie wykupywać leków. Powiedziałam mu to. Kolejna cisza.
- Pogadam z Renatą - rzucił w końcu. - Może coś wymyślimy.
Nie zadzwonił przez dwa tygodnie. Gdy sama do niego wybrałam numer, Renata odebrała i powiedziała, że Andrzej jest w delegacji. Zagaiłam o ślub.
- Wie Mama, my też mamy swoje wydatki - powiedziała Renata takim tonem, jakby tłumaczyła coś dziecku. - Kuby studia, Filip ma aparat na zęby. I my też lecimy do tej Grecji, więc to cztery bilety. Każdy musi jakoś sam sobie poradzić.
Poradzić. To słowo kręciło mi się w głowie przez kolejne noce. Leżałam w ciemnym pokoju, patrzyłam w sufit i liczyłam. Mogłabym pożyczyć od Lucyny, sąsiadki z trzeciego piętra. Ale Lucyna sama ledwo wiąże koniec z końcem po operacji biodra. Mogłabym wziąć pożyczkę w banku. Ale bank emerytce z moim dochodem pożyczy może tysiąc. I potem co - spłacać ratami po sto złotych przez dwa lata? Za trzy dni na wyspie?
Marta dzwoniła co tydzień. Opowiadała o sukience, którą znalazła w Atenach. O wieńcu z oliwnych gałązek, który będzie miała zamiast welonu. O tym, że Nikos płakał, kiedy powiedział swojej babci, a ta go przeżegnała i dała złoty łańcuszek na szczęście.
- Babciu, a Ty? Masz już bilet? - spytała w marcu.
- Szukam najlepszej oferty - skłamałam.
W kwietniu zrobiłam coś, czego się wstydzę do dzisiaj. Poszłam do lombardu na Wildzie. Zaniosłam pierścionek zaręczynowy Kazimierza - ten, który dał mi w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym pierwszym roku, w parku Cytadela, klęcząc na jednym kolanie na mokrej trawie. Złoto pięćset osiemdziesiątej próby, mały rubin. Pan za ladą obejrzał go przez lupę i powiedział: sześćset złotych.
Sześćset złotych. Za czterdzieści trzy lata małżeństwa.
Nie sprzedałam. Schowałam pierścionek z powrotem do pudełeczka, pudełeczko do szuflady, pod rachunki za prąd. I rozpłakałam się - pierwszy raz od pogrzebu Kazimierza tak naprawdę się rozpłakałam.
W maju zadzwoniłam do Marty. Wybrałam niedzielne popołudnie, kiedy wiedziałam, że będzie w domu. Usłyszałam muzykę w tle i śmiech Nikosa.
- Martusiu - powiedziałam. - Muszę ci coś powiedzieć.
Powiedziałam prawdę. Wszystko. O emeryturze, o czterech tysiącach osiemset, o lombardzie, o pierścionku dziadka. O tym, że nie śpię od dwóch miesięcy. I że ją kocham tak bardzo, że sama myśl, że nie zobaczę jej w tym wieńcu z oliwek, łamie mi serce.
Marta milczała. Potem usłyszałam, że płacze.
- Babciu, dlaczego mi nie powiedziałaś wcześniej? Dlaczego tata mi nie powiedział?
Nie miałam odpowiedzi. A może miałam, ale nie chciałam jej wypowiadać na głos. Bo odpowiedź brzmiałaby: bo nikt nie pomyślał, że to dla mnie za dużo. Albo gorzej - pomyśleli i uznali, że to mój problem.
Marta powiedziała, że zadzwoni do ojca. Że „coś wymyśli". Że może wezmą mnie na swój koszt, może Nikos pomoże, może przesunę się z hotelu do ich pokoju, a loty pewnie znajdą tańsze. Brzmiała jak ktoś, kto nagle zobaczył coś, czego nie chciał widzieć.
Minął tydzień. Andrzej zadzwonił i powiedział sucho: „Mamo, dorzucimy ci dwa tysiące. Więcej nie możemy". Renata w tle milczała. Dwa tysiące - to znaczy, że wciąż brakowało prawie trzech. I wciąż musiałam nie jeść.
Jest koniec maja. Za dwa tygodnie ślub. Biletu nie mam. Paszport wyrobiłam - czekał na mnie w urzędzie, w szarej kopercie, z moją twarzą wyglądającą z niego jak ze zdjęcia do nekrologu. Marta napisała wczoraj wieczorem: „Babciu, kupiłam Ci bilet. Ostatnie pieniądze z poduszki. Nikos się zgodził. Proszę, nie odmawiaj".
Siedzę teraz z tą wiadomością na telefonie i z pierścionkiem Kazimierza w dłoni. Myślę o tym, że moja wnuczka wydała swoje oszczędności, żebym ja stała na plaży w Santorini i płakała ze szczęścia. I myślę o tym, że mój syn - mój jedyny syn - nie zrobił tego sam. I nie wiem, co boli bardziej.
Mogę polecieć. Albo mogę odesłać Marcie pieniądze i powiedzieć, że nie dam rady zdrowotnie. Że ciśnienie. Że lekarz zabronił. Że lot to nie dla mnie. Marta by zrozumiała. A przynajmniej by spróbowała.
Pierścionek jest ciepły od mojej dłoni. Kazimierz powiedziałby pewnie: „Leć, Halinka, co ty się głupisz". Albo może powiedziałby coś zupełnie innego. Po czterdziestu trzech latach wciąż potrafił mnie zaskoczyć.
Wciąż nie wiem, co zrobię.