Darowane im przed laty mieszkanie postanowili sprzedać - „rynek szczytuje, mamo, teraz albo nigdy!". Dla mnie przewidzieli „przestronny kąt": pokój u nich, przedzielony kotarą od gabinetu zięcia; szynę już przykręcili.

Mecenas otworzył akt darowizny i wskazał paragraf: służebność osobista mieszkania - moja, dożywotnia, wpisana. Sprzedaż bez mojej zgody niemożliwa. Kotara wisi u nich. Pusta. Jak ten pomysł.

Mecenas Górecki odłożył okulary i popatrzył na moją córkę. Potem na zięcia. Potem znowu na mnie. Cisza trwała może sześć sekund, ale wystarczyła, żebym usłyszała, jak Damian przełyka ślinę. Basia siedziała nieruchomo, z rękami złożonymi na torebce, jakby ktoś ją wyłączył z prądu.

- Pani Krystyno - odezwał się mecenas - czy pani wiedziała o tym zapisie?

Wiedziałam. Oczywiście, że wiedziałam. Ale to było dwanaście lat temu, kiedy Henryk żył, kiedy podpisywaliśmy tę darowiznę u notariusza na Marszałkowskiej, i kiedy mąż powiedział do mnie w tramwaju wracając do domu: „Krystyna, pamiętaj, że tam jest twoja służebność. Na wszelki wypadek." Zapytałam wtedy - na jaki wypadek?

Henryk wzruszył ramionami. „Na wypadek, gdyby życie okazało się inne, niż nam się wydaje."Henryk zawsze mówił takimi zdaniami. Trochę mnie to irytowało, trochę śmieszyło, a trochę uspokajało. Umarł cztery lata temu, na raka trzustki, w trzy miesiące od diagnozy. Budowlaniec całe życie, a na koniec ważył czterdzieści osiem kilo. Odszedł w szpitalu na Banacha, trzymając mnie za rękę, i ostatnie co powiedział, to było: „Nie daj się, Krycha."

Nie dawałam się. Przez cztery lata nie dawałam się całkiem nieźle. Sześćdziesiąt trzy lata, emerytka, dawna księgowa w hurtowni budowlanej na Woli. Mieszkanie na Bielanach - trzypokojowe, z widokiem na park Olszyna, z balkonem, na którym Henryk postawił kiedyś drewnianą skrzynkę i posadził bazylię. Bazylię dalej uprawiam. Nie dlatego że lubię. Dlatego że pachnie jak on.

Basia, jedyne dziecko, mieszka z Damianem i dwójką synów na Białołęce, w domu z kredytem, który spędza im sen z powiek. Damian pracuje jako informatyk, na zdalnym, z domu - stąd ten gabinet. Basia jest pielęgniarką w przychodni, na dwie zmiany, zmęczona tak, że czasem dzwoni do mnie i po trzecim zdaniu zapomina, po co zadzwoniła.

Kocham ją. Kocham wnuków - Jasia i Kubusia. Kocham nawet Damiana, choć nie zawsze go rozumiem. Ale kiedy trzy tygodnie temu Basia przyszła do mnie z siatką mandarynek i powiedziała: „Mamo, musimy porozmawiać" - poczułam pod żebrami ten sam chłód, co wtedy, gdy lekarz na Banacha zaczął zdanie od „Niestety".

Usiadła przy stole, na tym samym krześle, na którym teraz siedzę pisząc te słowa, i zaczęła tłumaczyć. Że rynek nieruchomości na Bielanach jest teraz na szczycie. Że agentka wyceniła mieszkanie na siedemset osiemdziesiąt tysięcy. Że oni z Damianem mogliby spłacić resztę kredytu i jeszcze odłożyć na studia chłopców. Że to „inwestycja w przyszłość całej rodziny".

- A ja? - zapytałam.

Basia odwróciła mandarynkę w palcach. Raz, drugi, trzeci.

- Mamo, u nas jest pokój. Wiesz, ten za salonem. Damian przeniósłby gabinet do rogu, a ty miałabyś swoją część. Zasłonka, szafka, łóżko. Będzie przytulnie.

- Zasłonka - powtórzyłam.

- Kotara. Taka ładna, z Ikei, szara, na szynie. Damian już szynę przykręcił.

Szynę już przykręcił. Zanim zapytali. Zanim mnie odwiedzili z mandarynkami. Siedzieli w domu na Białołęce, mierzyli ścianę, wiercili dziury, wkręcali kołki - i planowali moje życie, jak zmianę w rozkładzie jazdy autobusu.

Nie powiedziałam nic. Nie krzyczałam, nie płakałam. Zapytałam tylko, czy herbata nie jest za słodka, i podałam jej sernik, który upiekłam rano, nie wiedząc jeszcze, że za godzinę moje dziecko zaproponuje mi kotarę zamiast domu.

Tydzień chodziłam z tym jak z kamieniem w bucie. Nie spałam, nie dzwoniłam, nie odbierałam telefonu od Basi. Aż wreszcie zadzwoniłam do mecenasa Góreckiego - tego samego, u którego dwanaście lat temu podpisywaliśmy darowiznę. Zapytałam o służebność. Sprawdził. Potwierdził. I zaproponował wspólne spotkanie.

Na spotkanie Basia przyszła w tej swojej granatowej kurtce, w której wygląda jak studentka, choć ma trzydzieści osiem lat i cienie pod oczami głębokie jak studnia. Damian miał teczkę z wydrukami - wyceny, kalkulacje, tabele. Przygotowali się. Jak do prezentacji w firmie, nie jak do rozmowy z matką.

Mecenas czytał paragraf po paragrafie. Damian robił się coraz bledszy. Basia zaciskała usta. A ja siedziałam i myślałam o Henryku, o tym jak dwanaście lat temu mrugnął do mnie w tramwaju i powiedział: „Na wszelki wypadek."

- To znaczy, że nie mogą sprzedać bez pani zgody? - upewnił się Damian, jakby nie dosłyszał za pierwszym razem.

- Dokładnie tak - powiedział mecenas.

Wyszliśmy z kancelarii w milczeniu. Na klatce schodowej Basia zatrzymała się i odwróciła do mnie. Miała mokre oczy.

- Mamo, dlaczego nam nie powiedziałaś?

- A dlaczego wy mi nie powiedzieliście, że szynę przykręciliście, zanim zapytaliście, czy chcę się przeprowadzać?

Damian patrzył w sufit. Basia schowała twarz w dłoniach. Jaś - bo wzięli Jasia ze sobą, nie wiem czemu, może chcieli, żebym przy wnuku była łagodniejsza - Jaś stał z telefonem i nic nie rozumiał.

Od tego spotkania minął tydzień. Basia nie dzwoni. Damian napisał SMS-a: „Szanowna Pani Teściowo, proszę o przemyślenie tematu. To naprawdę dobra okazja rynkowa." Szanowna Pani Teściowo. Jakbym była kontrahentem do przekonania.

Siedzę teraz w kuchni, na Bielanach, w mieszkaniu, które pachnie bazylią z balkonu i farbą olejną ze ściany, którą Henryk malował sam, na żółto, bo uważał, że żółty dodaje energii. Za oknem kwitnie kasztanowiec. Na stole leży akt darowizny, ten oryginalny, pożółkły na rogach.

Mogę się nie zgodzić. Mam do tego prawo. Mam prawo siedzieć tu do końca życia, w swoim mieszkaniu, z bazylią Henryka i żółtymi ścianami, i nikt mnie stąd nie ruszy.

Ale Basia nie dzwoni. I wnuki nie dzwonią. I cisza w tym mieszkaniu, ta cisza, która kiedyś była spokojem, teraz jest czymś innym.

Wczoraj w nocy wstałam, zrobiłam sobie herbatę z cytryną i usiadłam przy oknie. Myślałam o tym, że Henryk przewidział wszystko - prócz jednego. Że służebność ochroni mnie przed utratą dachu nad głową, ale nie ochroni przed utratą córki. Że prawo i miłość to dwie różne waluty i nie da się jedną zapłacić za drugą.

Rano zadzwoniłam do Basi. Odebrała po piątym sygnale, głosem chłodnym jak kafelki w jej przychodni.

- Mamo?

- Przyjdź do mnie w niedzielę. Sama. Bez teczek, bez Damiana, bez kalkulacji. Przyjdź, to pogadamy.

Milczała. Trzy sekundy. Pięć.

- Dobrze, mamo.

Nie wiem, co jej powiem. Naprawdę nie wiem. Wiem, że nie chcę kotary zamiast ściany i łaski zamiast domu. Ale wiem też, że nie chcę mieszkania, w którym jest wszystko prócz głosu Basi w przedpokoju i tupotu Jasia po panelach.

Na balkonie bazylii puszcza nowe listki. Henryk powiedziałby - „dobry znak". Ja nie jestem pewna. Nie jestem pewna niczego. Może to jest najtrudniejsze w byciu matką - że nawet kiedy masz rację, nie czujesz się zwycięsko. Czujesz się samotnie.