Mieszkanie przepisałam synowi - ze służebnością dla siebie, wszystko u notariusza. Rok później synowa namówiła go na wspólność majątkową. Teraz się rozwodzą. Synowa przysłała pismo: połowa mieszkania jest jej. Razem ze mną.

Pismo przyszło we wtorek, zwykłą pocztą. Nie poleconym, nie z sądu - zwykła biała koperta, w środku kartka z pieczątką kancelarii prawnej. Czytałam ją trzy razy, stojąc przy skrzynce na listy na klatce schodowej, bo nogi odmówiły mi posłuszeństwa gdzieś w połowie drugiego akapitu. Dopiero sąsiadka z parteru, Krysia, zapytała, czy wszystko w porządku, bo podobno stałam tam dziesięć minut i byłam biała jak ściana.

Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt trzy lata i od trzydziestu ośmiu mieszkam w tym samym bloku na poznańskim Ratajach. Trzecie piętro, dwa pokoje z kuchnią, widok na plac zabaw i kasztanowiec, który rośnie tu chyba dłużej niż ja.

To mieszkanie kupiliśmy z mężem Andrzejem w osiemdziesiątym szóstym roku - z książeczki mieszkaniowej, z kolejki, z nerwów. Andrzej nie doczekał emerytury, odszedł siedem lat temu. Rak płuc. Czterdzieści lat na budowie zrobiły swoje.

Po jego śmierci zostałam sama. Syn Grzegorz, jedynak, miał wtedy trzydzieści lat, mieszkał z żoną Patrycją w wynajmowanym mieszkaniu na Wildzie. Pracował jako elektryk w dużej firmie, ona - w biurze nieruchomości. Kiedy Grzegorz zaczął mówić, że chciałby w końcu mieć coś swojego, że wynajem to wyrzucanie pieniędzy, że może moglibyśmy jakoś to rozwiązać - wiedziałam, o co chodzi. I nie miałam nic przeciwko.

Poszliśmy do notariusza w marcu, dwa lata temu. Przepisałam mieszkanie na Grzegorza aktem darowizny. Notariusz - Pan Wójcik, starszy pan z Jeżyc, polecony przez koleżankę z dawnej pracy - dopilnował wszystkiego. Służebność osobista mieszkania na moją rzecz, wpisana do księgi wieczystej. Miałam prawo tu mieszkać do końca życia. Syn się zgodził. Synowa się zgodziła. Wszyscy podpisali. Wyszłam z kancelarii z uczuciem, że zrobiłam jedyną rozsłuszną rzecz - zabezpieczyłam syna i siebie.

Grzegorz i Patrycja mieli rozdzielność majątkową, ustaloną przed ślubem. To był pomysł Patrycji, pamiętam, bo jeszcze wtedy się chwaliła: „Proszę pani, ja jestem nowoczesna kobieta, każdy odpowiada za swoje". Andrzej żartował wtedy, że to mądra dziewczyna. A ja milczałam, bo coś mnie w tym uwierało, choć nie umiałam powiedzieć co.

Rok po przepisaniu mieszkania Grzegorz zadzwonił do mnie w niedzielę wieczorem. Pamiętam, bo akurat oglądałam teleturniej i kroiłam jabłka na szarlotkę.

- Mamo, chciałem ci powiedzieć, że z Patrycją zdecydowaliśmy się na wspólność majątkową. Idziemy w tym tygodniu do notariusza.

Zatrzymałam nóż w połowie jabłka.

- Jak to? Przecież mieliście rozdzielność. Po co wam to zmieniać?

- Patrycja mówi, że to kwestia zaufania. Że skoro jesteśmy razem pięć lat, to nie ma sensu udawać, że jesteśmy obcy. Chce, żebym jej zaufał.

- Grzegorz, ale to mieszkanie...

- Mamo, to moje mieszkanie. I moja żona. Proszę, nie mieszaj się w to.

Nie powiedział tego złośliwie. Powiedział to tonem mężczyzny, który powtarza słowa, które usłyszał od kogoś innego. Znałam ten ton. Andrzej też tak mówił, kiedy teściowa mu coś wbiła do głowy, a on nie chciał się przyznać. Tyle że tamto dotyczyło rodzinnych obiadów, a nie dachu nad głową jego matki.

Odłożyłam telefon i przez dwadzieścia minut siedziałam w ciemnej kuchni. Szarlotka nie powstała tej nocy.

Zadzwoniłam do notariusza Wójcika następnego dnia. Pytałam, czy zmiana ustroju majątkowego wpływa na darowiznę, na służebność. Pan Wójcik mówił ostrożnie, ale wyłapałam jedno zdanie: „Jeśli mieszkanie stanie się wspólne, pani służebność oczywiście nadal obowiązuje, jest w księdze wieczystej. Ale sam lokal... to już inna historia".

Chciałam porozmawiać z Grzegorzem jeszcze raz. Pojechałam do nich na Wildę w sobotę, z sernikiem. Patrycja otworzyła drzwi z uśmiechem, ale kiedy zaczęłam temat, uśmiech zniknął jak wyłączony prąd.

- Mamo - powiedziała, choć nigdy nie lubiłam, kiedy tak do mnie mówiła - pan notariusz wszystko wyjaśnił. Pani służebność jest bezpieczna. O co pani chodzi tak naprawdę?

- Chodzi mi o to, że przepisałam synowi mieszkanie, a nie tobie - odpowiedziałam. I żałowałam tych słów jeszcze zanim zdążyłam je wypowiedzieć, bo twarz Grzegorza, który stał za nią w korytarzu, po prostu się zamknęła. Jak drzwi.

Przez następne miesiące udawaliśmy, że nic się nie stało. Przychodzili na obiady w niedzielę. Patrycja przynosiła mi krem do rąk z drogerii, Grzegorz wymieniał uszczelki w kranach. Normalność. Tyle że ja wiedziałam, że pod tą normalnością jest pęknięcie, które prędzej czy później pójdzie dalej.

Pęknięcie przyszło pół roku temu. Grzegorz zadzwonił w środku nocy, z płaczem, jak mały chłopiec. Patrycja się wyprowadziła. Zabrała rzeczy, zostawiła kartkę na stole: „Nie kocham cię i nie zamierzam udawać. Skontaktuje się ze mną mój prawnik".

Przez pierwsze tygodnie myślałam tylko o synu. Schudł dziesięć kilo, przychodził do mnie wieczorami, siadał na tym samym krześle, na którym siadał jako dzieciak, i milczał. Robiłam mu rosół, herbatę z miodem, głaskałam po głowie - co matka może. Nie wspominałam o mieszkaniu. Nie teraz.

A potem przyszło to pismo. Kancelaria prawna z centrum Poznania. Patrycja, reprezentowana przez mecenasa, informuje, że na mocy wspólności majątkowej małżeńskiej przysługuje jej udział w połowie lokalu mieszkalnego przy ulicy... - i tu mój adres. Mój blok. Moje trzecie piętro. Mój kasztanowiec za oknem.

Zadzwoniłam do Grzegorza. Nie odebrał za pierwszym razem. Za drugim powiedział tylko:

- Wiem, mamo. Wiem. Przepraszam.

Cisza. Słyszałam, jak oddycha.

- Co teraz będzie? - zapytałam.

- Nie wiem. Prawnik mówi, że służebność jest twoja i nikt ci jej nie zabierze. Ale mieszkanie... połowa może być jej. Formalnie.

- Formalnie - powtórzyłam. - To ja mam formalnie mieszkać z obcą kobietą pod jednym dachem? Albo formalnie wyprowadzić się z własnego domu?

Nie odpowiedział. Bo co miał odpowiedzieć.

Byłam u prawniczki - młodej, konkretnej kobiety, która spojrzała na dokumenty i powiedziała: „Służebność jest pani zabezpieczeniem i nikt pani stąd nie ruszy. Ale synowa może domagać się spłaty swojego udziału albo sprzedaży z zachowaniem pani prawa do zamieszkiwania. Kupiec na takie mieszkanie? Trudno, ale nie niemożliwe". Potem dodała ciszej: „Gdyby syn nie zgodził się na tę wspólność, nie byłoby problemu".

Wiem. Wiem to od roku. Wiem to od tamtej niedzieli z jabłkami.

Krysia z parteru mówi, że powinnam pozwać synową. Koleżanka Bożena z dawnej pracy mówi, że powinnam pozwać syna. Siostra Jadwiga z Krotoszyna mówi, że powinnam się modlić. A ja siedzę wieczorem w kuchni, patrzę na kasztanowiec za oknem - właśnie kwitnie, białe świece na tle nieba - i myślę o jednym.

Grzegorz przychodzi jutro na obiad. Rosół już się gotuje. Na stole leży pismo od prawniczki synowej i moje pismo, które przygotowała moja prawniczka - propozycja, żeby Grzegorz odkupił udział Patrycji z kredytu. To jedyne wyjście, które nie kończy się utratą tego mieszkania.

Tyle że Grzegorz nie ma zdolności kredytowej. I oboje o tym wiemy.

Czasem myślę, że nie powinnam była przepisywać tego mieszkania. Że Andrzej by tego nie zrobił. Że miłość do dziecka zaślepiła mnie bardziej niż jakakolwiek miłość w życiu. A potem myślę, że zrobiłam dokładnie to, co robi każda matka - dałam synowi to, co miałam najcenniejszego, i zaufałam, że nie odda tego obcym.

Jutro postawię talerz rosołu przed Grzegorzem i zapytam go wprost: co zamierza zrobić. Nie jako syn. Jako mężczyzna, który podpisał papiery i wpuścił kogoś do mojego domu. Do naszego domu - mojego i Andrzeja.

Tylko nie wiem, czy jestem gotowa na jego odpowiedź.