Syn poprosił, żebym zameldowała u siebie wnuczkę - „tylko na papierze, mamo, rejon lepszej podstawówki". Wnuczka się dostała. Spółdzielnia przeliczyła mi wywóz śmieci na dwie osoby. Śmieci za wnuczkę płacę ja. Wnuczkę widziałam od września raz.

Raz. Jedno niedzielne popołudnie w październiku, kiedy Grzegorz wpadł po drodze z Ikei, bo „i tak jechaliśmy tędy, mamo". Zosia weszła do mojego mieszkania, powiedziała „cześć, babciu", wzięła sernik z talerza i usiadła w salonie z tabletem. Siedziała czterdzieści minut. Nie podniosła oczu.

A ja - Krystyna, sześćdziesiąt cztery lata, emerytowana księgowa ze spółdzielni mieszkaniowej na Bielanach - patrzyłam na nią i myślałam, że nawet nie wiem, w co się teraz bawi, co lubi jeść, czy nadal rysuje te swoje konie na marginesach zeszytów. Wiedziałam natomiast dokładnie, ile wynosi nowa stawka za wywóz śmieci. Czterdzieści siedem złotych i osiemdziesiąt groszy miesięcznie, liczone na dwie osoby. Poprzednio płaciłam dwadzieścia trzy dziewięćdziesiąt.

- Mamo, to naprawdę formalność - powiedział Grzegorz w czerwcu, kiedy pierwszy raz o tym wspomniał. Stał w moim przedpokoju, duży, w koszulce polo, z tym swoim uśmiechem, który zawsze był trochę za szeroki, kiedy czegoś potrzebował. - Podstawówka na Żoliborzu jest nieporównywalna z tą, którą mamy w rejonie. Zosia jest zdolna, wiesz o tym. Potrzebuje porządnej szkoły.

- A co z adresem? - spytałam. - Przyjdzie ktoś sprawdzić, czy tu mieszka?

- Nikt nie sprawdza. Naprawdę, mamo, połowa rodziców tak robi. To powszechna praktyka.

Powszechna praktyka. Grzegorz zawsze umiał nazwać rzeczy tak, żeby brzmiały normalnie. Kiedy dwadzieścia lat temu pożyczył ode mnie cztery tysiące „na dwa tygodnie", to też była powszechna praktyka. Oddał po osiemnastu miesiącach, bo Henryk - mój mąż, który wtedy jeszcze żył - postawił sprawę na ostrzu noża.

Henryk umarł sześć lat temu. Rak trzustki, szybko i bezlitośnie. Od tamtej pory w moim trzypokojowym mieszkaniu na trzecim piętrze było coraz ciszej. Zosia przychodziła z rodzicami na Wigilię, na moje imieniny w lipcu, czasem wpadali z Grzegorzem na obiad w sobotę. Lubiłam te obiady. Robiłam rosół z domowym makaronem, takim jak dla Grzegorza, kiedy był mały. Zosia uwielbiała moje kluski. Przynajmniej tak mi się wydawało.

W sierpniu zameldowałam wnuczkę. Urzędniczka w wydziale meldunkowym nawet nie mrugnęła okiem. Podpis, pieczątka, gotowe. Zosia oficjalnie zamieszkała pod moim adresem. A ja wróciłam do pustego mieszkania, nastawiłam czajnik i pomyślałam, że może to będzie pretekst, żeby widywali się częściej. Bo skoro Zosia tu „mieszka", to może czasem zostanie na noc? Może będziemy razem odrabiać lekcje?

Głupia byłam. Wiem to teraz.

Wrzesień przyszedł z listami ze spółdzielni. Nowa stawka za odpady, naliczona na dwie zameldowane osoby. Dwadzieścia cztery złote różnicy. Zadzwoniłam do Grzegorza.

- Synku, przyszło mi podwyżka za śmieci. Naliczyli na dwie osoby, bo Zosia jest zameldowana.

- A, to? Mamo, to jakieś grosze. Dopłacę ci, nie martw się.

Nie dopłacił. Nie we wrześniu, nie w październiku, nie w listopadzie. Nie dlatego, że jest biedny - Grzegorz z żoną Natalią zarabiają dobrze, mają mieszkanie na Wilanowie, dwa samochody, w wakacje lecieli na Kretę. Po prostu zapomniał. A ja nie potrafiłam przypomnieć po raz drugi, bo od razu słyszałam w głowie głos Henryka: „Krystyna, nie bądź taka, to twój syn, nie lokator".

Ale Henryk nie wiedziałby, jak to jest stać w kolejce na poczcie z emeryturą tysiąc osiemset na rękę i odliczać każdą złotówkę. Henryk miał wyższą emeryturę, dorabiał na działce, naprawiał sąsiadom instalacje. Beze mnie ten budżet kurczy się każdego miesiąca. Leki na ciśnienie, leki na tarczycę, rachunki za gaz, za prąd, za wodę. I teraz śmieci za osobę, która tu nie mieszka.

W listopadzie zadzwoniłam, żeby zaprosić ich na obiad w niedzielę. Natalia odebrała.

- Przepraszam, mamo, ale w tę niedzielę Zosia ma zajęcia z robotyki, potem angielski, a o czwartej birthday party u koleżanki. Może za dwa tygodnie?

Za dwa tygodnie było to samo. I za kolejne dwa. Grzegorz nie oddzwaniał, Natalia pisała SMS-y z uśmiechniętymi buźkami i słowem „sorry" pisanym po angielsku. Zosia pewnie nawet nie wiedziała, że babcia dzwoni.

W grudniu, tydzień przed Wigilią, spotkałam na klatce sąsiadkę Halinę z czwartego piętra. Halina ma osiemdziesiąt lat, trzech synów i pamięć jak brzytwa.

- Krystyno, a co tam twoja wnuczka? Bo widzę, że listonosz zostawia ci awizo na jej nazwisko.

- Zosia jest zameldowana u mnie - powiedziałam ostrożnie.

- Zameldowana, aha. - Halina poprawiła okulary. - U mnie też wnuk był zameldowany. Trzy lata. Wiesz, co zostało? Rachunek za wodę i kłótnia z synową na pogrzebie brata. Uważaj, Krysia.

Wigilię spędzili u Natalii rodziców. Grzegorz zadzwonił dwudziestego trzeciego, głos miał szybki, roztargniony.

- Mamo, sorry, w tym roku u teściów, bo teściowa po operacji kolana i nie może do nas dojechać. Ale zaraz po świętach wpadniemy, obiecuję.

Nie wpadli. Wigilia przy stole na jedną osobę. Barszcz z uszkami - ugotowałam pół porcji, resztę zamroziłam. Jedno nakrycie, jedno opłatkowe życzenie wypowiedziane w ciszy do fotografii Henryka na komodzie. Obok stała ramka ze zdjęciem Zosi z zeszłorocznej komunii - biała sukienka, wianek, ten uśmiech, w którym widzę Grzegorza sprzed trzydziestu lat.

W styczniu przyszedł kolejny rachunek ze spółdzielni. Patrzyłam na cyfry i czułam coś, czego nie umiałam nazwać. Nie złość. Nie smutek. Raczej takie zimne otrzeźwienie, jakby ktoś otworzył okno w pokoju, w którym za długo siedziałam przy zamkniętych drzwiach.

Zadzwoniłam do Grzegorza. Tym razem odebrał od razu.

- Synku, chcę wymeldować Zosię.

Cisza. Słyszałam, jak oddycha. W tle telewizor, jakaś kreskówka.

- Mamo, ale szkoła... Zosia jest w trakcie roku szkolnego. Jak ją teraz wymeldujemy, mogą sprawdzić, mogą...

- Mogą co? Odkryć, że u mnie nie mieszka? Bo nie mieszka, Grzegorz. Nie śpi tu, nie je tu, nie zostawia tu butów w przedpokoju. Jedyne, co po niej jest w tym mieszkaniu, to rachunek za śmieci.

- Chodzi ci o te śmieci? - W jego głosie usłyszałam irytację. - Mamo, to są grosze. Przelejemy ci. Ile? Sto złotych? Dwieście? Ile chcesz?

Zacisnęłam rękę na słuchawce tak mocno, że pobielały mi knykcie.

- Nie chcę pieniędzy, Grzegorz. Chcę wnuczkę. Żywą, prawdziwą, siedzącą u mnie w kuchni z odrobionymi lekcjami i szklanką kakao. Albo chociaż raz w miesiącu. Albo chociaż na Wigilię. Ale ty chciałeś ode mnie tylko adres.

Grzegorz milczał. Potem powiedział cicho:

- Mamo, przesadzasz. My cię kochamy. Po prostu nie mamy czasu.

Nie mamy czasu. Trzy słowa, które brzmią jak wytłumaczenie, a są wyrokiem. Bo ja mam czas. Mam go aż za dużo - pustego, cichego, odmierzanego tyknięciem zegara w salonie i rachunkami, które przychodzą co miesiąc jak jedyny dowód, że ktoś o mnie pamięta.

Formularz wymeldowania leży na kuchennym stole od tygodnia. Wypełniony, podpisany, gotowy do zaniesienia na pocztę. Ale nie zaniosłam. Codziennie rano piję herbatę, patrzę na ten formularz i myślę: jeśli to zrobię, Grzegorz się obrazi. Może na tydzień, może na miesiąc, może na dłużej. Może w ogóle przestaną dzwonić.

A jeśli nie zrobię - to co? Będę płacić za fikcję? Za zameldowaną wnuczkę, która nie wie, jak pachnie herbata w babcinej kuchni?

Halina z czwartego piętra powiedziała mi wczoraj na klatce schodowej: „Krysia, dzieci to nie lokatorzy. Albo mieszkają w twoim życiu, albo nie". Pokiwałam głową, weszłam do mieszkania i znów usiadłam przy stole. Formularz leży. Patrzę na niego i nie wiem, co jest gorsze - pustka, którą mam, czy pustka, która zostanie.