
Córka znalazła mi lokatora: „pokój stoi pusty, mamo, a tobie raźniej i grosz wpadnie". Lokator to brat zięcia. Grosz nie wpada - „rodzina, mamo, nie wypada brać". Wynosi za to śmieci. Mieszka od marca.
Kiedy Patryk wniósł swoje dwie torby do pokoju po Zdzisławie, pomyślałam, że to na tydzień, góra dwa. Że ma jakieś przejściowe kłopoty, znajdzie sobie mieszkanie i życie wróci do normy. To było w marcu. Teraz jest lipiec, a na kalendarzu w kuchni kończą mi się kartki z przepisami, które przyklejam, żeby nie patrzeć na puste dni.
Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt dwa lata i od trzech lat mieszkam sama w trzypokojowym mieszkaniu na Gocławiu, które kiedyś pękało w szwach.
Córka Agnieszka z mężem Darkiem mieszkają na Białołęce, mają dwójkę dzieci. Zdzisław, mój mąż, odszedł trzy lata temu - nie zostawił mnie, po prostu umarł. Zawał w warsztacie samochodowym, między toyotą a skodą, w czwartek o jedenastej rano. Nikt nawet nie zdążył zadzwonić po pogotowie.
Po jego śmierci został mi pokój, który Agnieszka nazywała „pokojem taty" - z tapczanem, regałem pełnym książek o motoryzacji i zapachem olejku do brody, którego Zdzisław używał od pięćdziesiątki. Długo nie mogłam tam wejść. Potem powoli zaczęłam sprzątać, oddałam książki, wymieniłam pościel. Pokój stał pusty, czysty i cichy jak grób, którego nie chciałam mieć w domu.
I wtedy zadzwoniła Agnieszka.
- Mamo, słuchaj, Patryk, brat Darka, ma chwilowo problem z mieszkaniem. Właściciel mu wypowiedział, bo sprzedaje lokal. A u ciebie pokój stoi pusty, tobie raźniej będzie i grosz wpadnie. Co ty na to?
Powiedziałam, że muszę się zastanowić. Agnieszka powiedziała „jasne, mamo", a następnego dnia Patryk stał już pod drzwiami z torbami. Wysoki, trzydziestoparoletni, w kurtce z kapturem i z uśmiechem, który miał być ciepły, ale był przede wszystkim szybki. Jakby chciał się uśmiechnąć, zanim zdążę powiedzieć nie.
- Pani Halino, to tylko na chwilę - powiedział. - Ogarnę się i znajdę coś swojego. Darek mówił, że pani wspaniała kobieta.
Nie wiedziałam, czy Darek naprawdę to mówił, ale wpuściłam go. Bo Agnieszka prosiła. Bo pokój naprawdę stał pusty. I bo pomyślałam, że może faktycznie grosz się przyda - emerytura po Zdzisławie nie jest duża, a rachunki za gaz w zimie zjadały mi pół budżetu.
Pierwszy tydzień był niezręczny, ale znośny. Patryk był cichy, przychodził późno, wychodził rano. Raz wyniósł śmieci bez proszenia. Pomyślałam - dobrze, ułoży się.
Pod koniec marca zapytałam go ostrożnie o pieniądze. Nie wprost - ja nie potrafię wprost. Powiedziałam coś w stylu, że rachunki za prąd przyszły wyższe i że moglibyśmy się jakoś podzielić kosztami.
Patryk pokiwał głową, a wieczorem zadzwoniła Agnieszka.
- Mamo, no co ty. Patryk to rodzina. Darka brat. Nie wypada brać od niego pieniędzy, jak on jest w trudnej sytuacji. Pomożemy ci z rachunkami, jak będzie trzeba.
Nie pomogła. Nie z rachunkami, nie z niczym. A ja nie umiałam powiedzieć tego, co naprawdę czułam: że to nie chodzi o czterysta złotych. Że chodzi o to, że ktoś obcy śpi w pokoju mojego męża, je moje jedzenie, korzysta z mojej łazienki i jedyne, co daje w zamian, to worki ze śmieciami wyniesione na klatkę.
W kwietniu Patryk zaczął wracać coraz później. Czasem o pierwszej w nocy, czasem o trzeciej. Budziłam się od trzasku drzwi. Leżałam w ciemności i słuchałam, jak chodzi po przedpokoju, jak otwiera lodówkę. Raz usłyszałam, jak je moją szynkę prosto z opakowania - poznałam po szelest folii. Drobnostka? Może. Ale kiedy żyjesz sama i pilnujesz każdej złotówki, szynka za dwanaście dziewięćdziesiąt to nie jest drobnostka.
W maju spróbowałam porozmawiać z Darkiem. Zięć przyjechał odebrać dzieci, które zostawiał u mnie na sobotę. Powiedziałam mu przy drzwiach, starając się, żeby zabrzmiało to lekko:
- Dareczku, a ten Patryk to długo jeszcze u mnie zagości? Bo ja się nie skarżę, ale wiesz, samej ciężko, a tu dodatkowa osoba...
Darek popatrzył na mnie tym swoim spokojnym wzrokiem i powiedział:
- Mamo, Patryk szuka. Rynek jest trudny. Wie pani, jak teraz jest z wynajmem w Warszawie.
I tyle. Zabrał dzieci i pojechał.
W czerwcu Patryk przestał wynosić śmieci. Po prostu przestał. Stały przy drzwiach, ja wynosiłam, on przechodził obok. Raz zostawił w łazience mokry ręcznik na podłodze. Raz napalił na balkonie - znalazłam trzy niedopałki w doniczce z pelargonią, którą pielęgnuję od siedmiu lat.
Zadzwoniłam do Agnieszki.
- Mamo, nie dramatyzuj. Patryk jest dorosły. Porozmawiaj z nim normalnie.
- Agnieszka, ja z nim rozmawiam, a on kiwa głową i nic się nie zmienia.
- No to pogadam z Darkiem.
Nie pogadała. Albo pogadała, ale nic z tego nie wynikło. Bo tydzień później Patryk przyniósł do pokoju drugi telewizor - swój, duży, który podłączył do kontaktu i oglądał do północy na takim poziomie głośności, jakby mieszkał sam.
Wczoraj było najgorzej. Wróciłam z zakupów, postawiłam siatki na blacie i zobaczyłam, że Patryk siedzi w kuchni przy moim stole. Jadł moje pierogi ruskie, które zrobiłam dzień wcześniej - trzydzieści sztuk, na trzy dni. Zjadł ponad połowę. Obok stała otwarta butelka mojego soku jabłkowego.
- O, pani Halina, pyszne te pierogi - powiedział z pełnymi ustami. - Moja mama takich nie robi.
Stałam w drzwiach kuchni i czułam, jak coś we mnie pęka. Cicho, bez huku. Jak pęknięcie w ścianie, które widzisz dopiero wtedy, kiedy jest za późno.
- Patryk - powiedziałam. - Muszę ci coś powiedzieć.
Popatrzył na mnie zaskoczony. Pewnie dlatego, że nigdy nie zaczynałam rozmowy takim tonem.
- Chcę, żebyś się wyprowadził. Do końca miesiąca.
Cisza. Patryk odłożył widelec. A potem uśmiechnął się - tym samym szybkim uśmiechem co w marcu - i powiedział:
- Pani Halino, ale Agnieszka wie?
Nie odpowiedziałam. Poszłam do swojego pokoju, zamknęłam drzwi i usiadłam na łóżku. Telefon leżał na szafce nocnej. Wiedziałam, że za chwilę zadzwoni Agnieszka. Że powie „mamo, co ty wyprawiasz, to rodzina". Że Darek się obrazi. Że na Wigilię będzie niezręcznie. Że wnuki zapytają, dlaczego babcia się kłóci z wujkiem Patrykiem.
Wiedziałam to wszystko. I wiedziałam jeszcze jedno - że Zdzisław by tak tego nie zostawił. Że Zdzisław powiedziałby to samo, tylko trzy miesiące wcześniej i dużo głośniej.
Telefon zadzwonił po dwudziestu minutach. Na ekranie wyświetliło się „Agnieszka". Patrzyłam na migające imię córki i myślałam o tym, jak cienka jest granica między byciem dobrą matką a byciem wycieraczką, o którą obcy mężczyzna wyciera buty w twoim własnym domu.
Nie odebrałam.