Grałam z wnukami w karty przy stole, jak co niedzielę. Młodszy, przegrywając, rzucił ze śmiechem: „I tak kiedyś wszystko będzie moje, jak babcia umrze - tata tak mówił." Starszy kopnął go pod stołem, żeby milczał.

Kuba ma osiem lat. Rzucił to lekko, jak się rzuca kartę na stół - bez zastanowienia, bez złości. Jakby powtarzał przepis na naleśniki. Olek, dwanaście lat, zrobił się czerwony po same uszy, a potem patrzył na mnie z takim przerażeniem, jakby to on powiedział coś strasznego. Cisza trwała może trzy sekundy, ale ja w tych trzech sekundach usłyszałam więcej niż w niejednej rozmowie z synem przez ostatnie lata.

- Babciu, on głupoty gada - powiedział Olek szybko. - Gramy dalej?

Graliśmy dalej. Rozdałam karty, uśmiechnęłam się, nawet wygrałam ostatnią rundę. Zrobiłam chłopcom kakao z piankami, włączyłam im bajkę w salonie, a sama usiadłam przy kuchennym oknie i patrzyłam na kasztanowiec, który właśnie zaczynał kwitnąć. Ręce mi drżały, ale nie od starości. Od czegoś gorszego.

Mam na imię Halina, od czterdziestu lat mieszkam w tym samym mieszkaniu na Grochowie, na trzecim piętrze bloku z wielkiej płyty. Trzy pokoje, kuchnia z widokiem na podwórko, balkon, na którym co wiosnę sadzę pelargonie. Tu wychowałam dwóch synów - Dariusza i Marcina. Tu umarł mój mąż Tadek, siedem lat temu, na zawał, w fotelu przed telewizorem, podczas meczu Legii. Nawet nie zdążył krzyknąć.

Po Tadku zostało mieszkanie, działka ROD na Zaciszu i niewielkie oszczędności, które systematycznie topnieją, bo emerytura nauczycielki po trzydziestu pięciu latach w podstawówce to nie jest majątek. Ale mieszkanie - owszem. Trzy pokoje na Grochowie, metr od metra, to dziś pieniądze, o których kiedyś z Tadkiem nawet byśmy nie pomyśleli.

Dariusz, mój starszy, ma czterdzieści trzy lata. Pracuje jako elektryk, żona Beata jest na kasie w Biedronce, mają dwóch synów - właśnie tych moich kochanych Olka i Kubę. Mieszkają na obrzeżach, w kawalerce z kredytem, który ciągnie się jak guma do żucia. Wiem, że im ciężko. Widzę to po butach chłopców, które są zawsze o pół numeru za małe, po tym, jak Beata liczy w portfelu drobne, zanim zamówi kawę, kiedy spotykamy się na mieście.

Marcin, młodszy, poszedł inną drogą. Skończył politechnikę, dostał pracę w firmie informatycznej, dobrze zarabia. Żona Ania jest farmaceutką. Mieszkają w nowym apartamencie na Wilanowie, córka Zuzia chodzi do prywatnej szkoły. Marcin przyjeżdża do mnie raz na dwa tygodnie, zawsze z torbą zakupów z Almé, których nigdy go nie proszę. Zostawia je w kuchni, całuje mnie w czoło i mówi: „Mamo, jakbyś czegoś potrzebowała, to dzwoń."

Dariusz przyjeżdża co niedzielę. Przywozi chłopaków, naprawia co trzeba, raz wymienił mi baterię w łazience, raz pomalował przedpokój. Siedzi potem przy stole, je mój sernik i opowiada o robocie. Ale od jakiegoś czasu zaczął mówić rzeczy, które mnie niepokoiły.

- Mamo, a ty nie myślałaś, żeby się zamienić na coś mniejszego? Po co ci trzy pokoje?

- A co ja mam zrobić, Dariusz? Wynieść się z domu, w którym przeżyłam całe życie?

- No nie wynieść. Ale pomyśleć. Praktycznie.

Praktycznie. To słowo wracało coraz częściej. Dariusz mówił o cenach metra kwadratowego na Grochowie, o tym, że rynek teraz dobry, że można by znaleźć mi ładną kawalerkę gdzieś spokojniej, a resztę pieniędzy „odłożyć na przyszłość". Nigdy nie powiedział wprost, czyją przyszłość miał na myśli.

Nie jestem głupia. Trzydzieści pięć lat uczyłam dzieci czytać i pisać, a przy okazji nauczyłam się czytać między wierszami. Widziałam, jak Dariusz patrzy na moje mieszkanie - nie na ściany, na których wiszą zdjęcia z wakacji nad Bałtykiem, nie na meblościankę, którą Tadek montował trzy dni i przeklinał każdą śrubkę. Patrzył na metry kwadratowe. Na potencjał, jak to teraz mówią.

Ale jedno to podejrzewać, a drugie - usłyszeć to z ust ośmiolatka, który powtarza słowa ojca z niewinnością dziecka, które nie rozumie, co mówi.

„I tak kiedyś wszystko będzie moje, jak babcia umrze."

Tata tak mówił.

Wieczorem, gdy Dariusz przyjechał po chłopaków, stałam w drzwiach i patrzyłam, jak ubiera im buty. Kuba gadał o bajce, Olek milczał. Spojrzał na mnie szybko, jakby sprawdzał, czy jestem zła. Uśmiechnęłam się do niego. Nie byłam zła na dzieci. Na kogo byłam zła, sama nie umiałam jeszcze nazwać.

- Wszystko dobrze, mamo? - zapytał Dariusz w progu.

- Dobrze, synku. Jedź ostrożnie.

Zamknęłam drzwi i stałam w przedpokoju, słuchając, jak ich kroki cichną na klatce schodowej. Potem wróciłam do kuchni. Karty wciąż leżały na stole. Zebrałam je powoli, jedna po drugiej, jak zbiera się myśli po kłótni, której jeszcze nie było.

Następnego dnia zadzwoniłam do Marcina.

- Marcin, powiedz mi szczerze. Dariusz rozmawiał z tobą o moim mieszkaniu?

Długa cisza. Za długa.

- Mamo, nie chcę się w to mieszać.

- Więc rozmawiał.

- Wspomniał coś. Że ciężko mu z kredytem. Że gdybyś kiedyś... no, w przyszłości... że dobrze by było, żeby to było jasne.

- Co było jasne?

- No, kto co dostanie. Mamo, ja niczego nie potrzebuję, wiesz o tym. Ale Darek... on ma inną sytuację. Nie oceniam go.

Nie oceniał. Ja też starałam się nie oceniać. Ale kiedy odkładałam słuchawkę, poczułam coś, czego nie spodziewałam się poczuć wobec własnego dziecka. Coś zimnego, jak przeciąg w mieszkaniu, gdy nie wiadomo, które okno jest otwarte.

Przez następne dwa tygodnie chodziłam po swoim mieszkaniu i patrzyłam na nie inaczej. Na kryształowy wazon po mamie, na album ze zdjęciami z naszego ślubu, na szydełkową serwetę, którą Tadkowa matka robiła trzy miesiące. Dotykałam ścian, framug, klamek. Wszystko tutaj miało swoją historię. A dla Dariusza to były metry kwadratowe i cena za metr.

W sobotę, dzień przed kolejną niedzielą z wnukami, zrobiłam coś, czego nie planowałam. Poszłam do kancelarii notarialnej na Grochowskiej. Nie po to, żeby cokolwiek podpisywać. Po informację. Chciałam wiedzieć, jakie mam opcje. Notariusz, młody chłopak, niewiele starszy od Marcina, tłumaczył mi cierpliwie o testamentach, darowiznach, dożywociu. Słuchałam i robiłam notatki w zeszycie w kratkę, tym samym, w którym kiedyś zapisywałam oceny uczniów.

Wracałam pieszo przez park. Kasztanowce kwitły na biało, dzieci biegały po ścieżkach, ktoś grillował na działkach za płotem. Piękny, zwyczajny, majowy dzień. A ja szłam i myślałam o tym, że mój syn - ten sam, który w piątej klasie narysował mi laurkę z napisem „Dla Najlepszej Mamy na Świecie" - teraz czeka, aż umrę, żeby sprzedać moje mieszkanie.

A potem pomyślałam: czy ja jestem wobec niego sprawiedliwa? Może on po prostu jest zmęczony, przestraszony kredytem, ciasnota mu dobija, Beata narzeka, a on nie umie tego powiedzieć inaczej niż przez te niezgrabne „praktycznie" i „w przyszłości"? Może nie czeka na moją śmierć, tylko na to, żebym go zauważyła?

Nie wiem. I to jest najgorsze - że po sześćdziesięciu pięciu latach życia, po czterdziestu trzech latach bycia matką, nie umiem odróżnić, czy moje dziecko jest wyrachowane, czy po prostu zdesperowane.

W niedzielę chłopcy przyszli jak zwykle. Kuba rzucił mi się na szyję, Olek podał rękę jak mały dżentelmen. Dariusz postawił na blacie ciasto z cukierni, tego nie robił nigdy wcześniej.

- Rozdać karty, babciu? - zapytał Kuba.

Usiedliśmy do stołu. Potasowałam talię. Patrzyłam na ręce wnuków - małe, niecierpliwe, niewinne. Na ręce syna - spracowane, z zadrapaniami, z obrączką, która wbijała się w spuchnięty palec. Pomyślałam o zeszycie z notatkami z kancelarii, schowanym w szufladzie pod rachunkami za prąd.

Nie powiedziałam nic. Rozdałam karty.

Ale wiem, że kiedyś będę musiała coś powiedzieć. Albo coś podpisać. I że cokolwiek zrobię - kogoś skrzywdzę.