Wyznałam synowej rzecz duszoną dziesięć lat: „zazdrościłam ci. Że umiesz mówić »nie«, że Paweł nosi zakupy, że nie przepraszasz za istnienie". Zamarła z herbatą w ręce. Po chwili powiedziała cicho: „a ja mamie - że mamę wszyscy kochają". Siedziałyśmy potem długo. Zazdrość wyszła z kuchni, herbata została.

Ale żeby zrozumieć, jak do tego doszło - muszę wrócić do tego poranka, kiedy syn zadzwonił i powiedział, że przyjedzie z Katarzyną na niedzielny obiad. Sam. Bez dzieci. „Mamo, musimy porozmawiać" - dodał tonem, który znałam. Tym samym, którym w trzeciej klasie informował mnie, że rozbił szybę u sąsiadów.

Odłożyłam telefon i oparłam się o blat kuchenny. Mam na imię Bożena, skończyłam sześćdziesiąt dwa lata w styczniu i od czterdziestu pracuję na to, żeby wszyscy wokół mnie czuli się dobrze. Dosłownie wszyscy. Mąż Ryszard, syn Paweł, synowa Katarzyna, wnuki, sąsiadki, koleżanki z dawnej pracy w bibliotece - każdy mógł na mnie liczyć. Każdy dostawał herbatę, sernik, uśmiech i cierpliwe słuchanie. A ja? Ja nie pamiętam, kiedy ostatni raz ktoś zapytał mnie, czego ja chcę.

Z Katarzyną było trudno od pierwszego dnia. Nie dlatego, że była złą osobą - wręcz przeciwnie. Była tym wszystkim, czym ja nie umiałam być. Kiedy Paweł przyprowadził ją po raz pierwszy na Wigilię dwanaście lat temu, miała dwadzieścia trzy lata, krótkie włosy i sposób mówienia, który mnie zszokował. Ryszard zaproponował jej dokładkę karpia, a ona powiedziała po prostu: „Nie, dziękuję, nie jestem głodna". I to było tyle. Żadnego tłumaczenia, żadnego przepraszającego uśmiechu, żadnego „może odrobinkę".

Ja przez całe życie jadłam dokładki, żeby nikt się nie poczuł odrzucony.

Paweł się przy niej zmienił. Albo może wreszcie stał się sobą - nie wiem, co gorsze. Zaczął nosić zakupy. Gotował w weekendy. Mówił do niej „kochanie" przy ludziach, bez zażenowania, bez tego wzroku, który Ryszard rzucał mi, kiedy próbowałam go objąć przy rodzinie. „Bożena, ludzie patrzą" - szeptał wtedy.

Katarzyna pracowała jako farmaceutka, zarabiała dobrze, ale to nie pieniądze mnie bolały. Bolało mnie to, jak łatwo przychodziło jej stawianie granic. Kiedy moja siostra Halina zaczęła przy wielkanocnym stole wypytywać, dlaczego jeszcze nie mają dziecka, Katarzyna odłożyła widelec, spojrzała na nią spokojnie i powiedziała: „Ciociu, to jest nasza sprawa". Halina zamilkła. Po raz pierwszy w życiu widziałam, żeby Halina zamilkła.

Ja przez trzydzieści lat nie potrafiłam powiedzieć jej, żeby nie komentowała mojej wagi.

Zazdrość rosła powoli, jak wilgoć w piwnicy. Na początku nawet nie wiedziałam, co to jest. Myślałam, że po prostu się martwię. Że Katarzyna jest za twarda. Że Paweł za bardzo się podporządkowuje. Że to niezdrowe. Ale w nocy, kiedy Ryszard chrapał obok, a ja leżałam z oczami wlepionymi w sufit, prawda wyglądała inaczej. Zazdrościłam. Zazdrościłam młodej kobiecie, że potrafi żyć tak, jakby miała do tego pełne prawo.

Robiłam rzeczy, których się teraz wstydzę. Małe, codzienne, podłe. Gotowałam rosół „jak Paweł lubi", wiedząc, że Katarzyna preferuje zupy krem. Mówiłam przy rodzinie „a za moich czasów synowa pomagała w kuchni", kiedy ona siadała z mężczyznami w pokoju. Czasem dzwoniłam do Pawła, pytając, czy „wszystko u nich dobrze" - akcentując to „u nich" tak, jakby „u nich" było miejscem, z którego mógłby chcieć wrócić.

Katarzyna nigdy nie skomentowała. Ani razu nie podniosła głosu. Przyjeżdżała na obiady, przywoziła ciasto albo wino, pomagała zmywać - ale robiła to na swoich warunkach. I właśnie to mnie dobijało najbardziej. Bo ja nie umiałam robić niczego na swoich warunkach.

Kiedy sześć lat temu urodziła się Hania, a trzy lata później Olek, myślałam, że będzie łatwiej. Że wnuki nas połączą. I rzeczywiście - na zdjęciach wyglądałyśmy jak szczęśliwa rodzina. Wigilie, urodziny, spacery po parku na Bielanach. Ale pod spodem wciąż było to samo: ja uśmiechnięta, usłużna, gotująca dla dwunastu osób, i Katarzyna - spokojna, pewna siebie, mówiąca „nie" z taką łatwością, jakby to było najnaturalniejsze słowo świata.

Ryszard odszedł dwa lata temu. Zawał, szybko, na działce ROD, przy podlewaniu pomidorów. Na pogrzebie trzymałam się prosto, bo tak wypadało. Katarzyna stała obok i w pewnym momencie po prostu wzięła mnie za rękę. Nic nie powiedziała. Trzymała moją dłoń przez całą ceremonię, a ja płakałam po raz pierwszy od lat, nie przejmując się tym, co pomyślą sąsiedzi.

Po pogrzebie zostałam sama w mieszkaniu na trzecim piętrze. Dwa pokoje, kuchnia, balkon z widokiem na parking. I cisza, w której usłyszałam wreszcie własne myśli. Były brzydkie. Były szczere. Mówiły: zmarnowałaś pół życia na bycie miłą. Na dogadzanie ludziom, którzy tego nawet nie zauważali. A ta dziewczyna, której nie lubiłaś - ona żyła tak, jak ty chciałaś.

Tamtego niedzielnego poranka przygotowałam obiad - schab z ziemniakami, surówka z marchewki, kompot. Standardowy zestaw. Ale kiedy nakrywałam do stołu, ręce mi się trzęsły. Bo wiedziałam, że dzisiaj powiem.

Paweł przyjechał pierwszy. Pomógł mi przesunąć stół, bo „mamo, jest za blisko kaloryfera". Katarzyna weszła chwilę później z torbą jabłek od znajomej ze szkółki. „Na szarlotkę, jak mama będzie miała ochotę" - powiedziała, stawiając torbę na blacie.

Jedliśmy w dziwnej ciszy. Paweł wyczuł coś, bo zaczął opowiadać o remoncie łazienki zbyt szczegółowo, zbyt entuzjastycznie. Wreszcie, kiedy sprzątnęłam talerze, a Katarzyna zaparzała herbatę - bo zawsze parzył ją ktoś inny niż ja, nawet w mojej własnej kuchni - powiedziałam: „Katarzyno, usiądź na chwilę".

Paweł chciał zostać. Pokręciłam głową. „Idź na balkon, synku. To jest między nami". Spojrzał na żonę, ona kiwnęła głową, i wyszedł. Przez szybę widziałam, jak stoi oparty o barierkę, wpatrzony w parking.

I wtedy powiedziałam to. Wszystko. Dziesięć lat zazdrości wylewało się brudnym strumieniem na obrus w kratkę, na którym stygła herbata. Że zazdrościłam jej słowa „nie". Że zazdrościłam Pawła, który nosi zakupy, bo Ryszard nigdy tego nie robił - bo ja nigdy nie poprosiłam. Że zazdrościłam jej pewności, że ma prawo istnieć bez przepraszania za każdy oddech.

Katarzyna zamarła z kubkiem w dłoni. Patrzyła na mnie, a ja widziałam, jak zmienia się jej twarz - zaskoczenie, potem coś miękkiego, potem oczy pełne łez, których się nie spodziewałam.

- A ja mamie - powiedziała cicho - że mamę wszyscy kochają.

Nie zrozumiałam od razu. Potrząsnęłam głową.

- Mamo - powtórzyła, i to słowo, bez imienia, bez dystansu, uderzyło mnie jak pięść - ja nie umiem tego, co mama. Nie umiem sprawić, żeby ludzie chcieli przy mnie siedzieć. Halina mnie nie lubi. Sąsiadki mamie przynoszą dżemy, a przy mnie milkną na klatce. Mówię „nie" - tak. Ale wie mama, ile razy chciałam powiedzieć „tak" i nie umiałam?

Siedziałyśmy potem długo. Herbata wystygła, podgrzałam nową. Paweł wrócił z balkonu, zobaczył nasze zapuchnięte oczy, sięgnął po jabłka i zaczął kroić je na szarlotkę, nic nie pytając. Mój syn. Który umie nie pytać, kiedy nie trzeba.

Tamtego wieczoru, kiedy wyjechali, stałam przy oknie i patrzyłam, jak ich samochód skręca za blok. Czułam coś dziwnego - lżej i ciężej jednocześnie. Lżej, bo wreszcie powiedziałam. Ciężej, bo zrozumiałam, że Katarzyna też nosiła coś przez te lata. Że obie budowałyśmy mury z materiału, którego druga nie miała.

Nie wiem, co będzie dalej. Nie wiem, czy następna Wigilia będzie inna, czy znowu usiądę do kuchni o szóstej rano, żeby wszystko było idealne. Nie wiem, czy potrafię zmienić się na sześćdziesiąt dwa lata. Ale wiem, że na lodówce wisi karteczka, którą Katarzyna przykleiła przed wyjściem.

„Szarlotka z tych jabłek - ale tylko jeśli mama ma ochotę".

Stoję przed tą karteczką już trzeci dzień. I nie wiem, czy upiekę.