Syn co roku na urodziny przysyła mi dwieście złotych - zawsze punktualnie, zawsze z życzeniami SMS-em. W tym roku pierwszy raz przeczytałam tytuł przelewu: „zwrot za zakupy". Zapytałam przy obiedzie. „Mamo, tak jest prościej - Aneta nie lubi, jak wydaję na ciebie".

Odłożyłam widelec na talerz. Bardzo powoli, żeby nie zobaczył, że mi się ręce trzęsą. Sernik, który piekłam od rana specjalnie dla niego - z rodzynkami, jak lubił od dziecka - stał na blacie i pachniał wanilią. Tomek jadł dalej, jakby właśnie powiedział mi, że zmienił operatora komórkowego.

- Zwrot za zakupy - powtórzyłam. - Tomek, ja nie robiłam żadnych zakupów.

- No właśnie, mamo. Chodzi o to, żeby wyglądało jak zwrot. Aneta sprawdza wyciągi, rozumiesz? Ma taką aplikację, wszystko widzi na bieżąco. Jak wpisuję „prezent dla mamy", to potem jest dyskusja.

Miał trzydzieści osiem lat. Metr osiemdziesiąt pięć, szerokie barki, mocne dłonie - po ojcu. Ale głos, kiedy to mówił, był cichy jak u chłopca, który tłumaczy się ze złej oceny. Siedział w mojej kuchni na Ursynowie, w tym samym bloku, w którym się wychował, i mówił mi, że musi ukrywać przede mną dwieście złotych na urodziny.

Przez dwadzieścia lat pracowałam w księgowości w firmie budowlanej. Tytuły przelewów to moja specjalność. „Zwrot za zakupy" - czysty, neutralny, niepodejrzany. Ktoś to dobrze przemyślał. I nie jestem pewna, czy to był Tomek.

Nie powiedziałam nic więcej. Nalałam herbaty, podsunęłam mu sernik. Zjadł dwa kawałki. Kiedy wychodził, pocałował mnie w policzek i powiedział: „Będę dzwonił, mamo". Zamknęłam drzwi i stałam w przedpokoju, patrząc na jego buty odciśnięte na wycieraczce. Wielkie ślady. Mój duży chłopak, który nie może przysłać matce dwustu złotych pod własnym nazwiskiem.

Anetę poznał sześć lat temu na jakimś szkoleniu z Excela. Mówił, że jest zorganizowana, ambitna, że wie, czego chce. Pracowała wtedy w banku jako analityczka. Piękna dziewczyna - ciemne włosy, proste plecy, pewny uśmiech. Na pierwszym obiedzie u mnie zjadła wszystko, podziękowała, pomogła zmywać. Pomyślałam wtedy: nareszcie ktoś, kto go ustabilizuje. Tomek po Zbyszku - po ojcu - odziedziczył ten roztrzepany temperament, latanie z projektu na projekt, życie jakby jutro miało nie nadejść. Aneta była jak kotwica.

Tylko że kotwica z czasem zaczęła ciągnąć w dół.

Najpierw drobne sygnały. Tomek przestał wpadać w niedzielę. Potem zaczął odwoływać spotkania w ostatniej chwili. „Aneta zaplanowała nam wyjazd." „Aneta umówiła się z przyjaciółmi." „Mamo, nie damy rady, Aneta potrzebuje weekendu dla siebie." Przy każdym zdaniu jej imię jak pieczątka urzędowa - autoryzacja odmowy.

Moja sąsiadka Krystyna z czwartego piętra, matka trzech synów, mówiła: „Grażyna, nie przesadzaj. Młodzi mają swoje życie. Jak się Bartek żenił, to też pół roku do mnie nie zaglądał, a potem wrócił i jest dobrze". Chciałam jej wierzyć. Ale Krystyna nie widziała, jak Tomek zerka na telefon, kiedy u mnie siedzi. Nie słyszała tego napiętego „zaraz oddzwonię", kiedy ekran rozświetlał się w połowie zdania. I nie czytała tytułu przelewu.

Po tamtym obiedzie nie mogłam zasnąć. Leżałam w ciemności, słuchałam, jak za oknem szumią lipy na osiedlowym skwerku, i myślałam o Zbyszku. Mąż umarł jedenaście lat temu - zawał, pięćdziesiąt siedem lat, na budowie. Tomek miał wtedy dwadzieścia siedem. Przyjechał, zajął się wszystkim - papierami w ZUS-ie, pogrzebem, urzędnikami. Ja przez miesiąc nie potrafiłam wyjść po chleb. To on mnie wtedy trzymał. A teraz ktoś trzymał jego - i nie po to, żeby pomóc, ale żeby nie puścić.

Tydzień później zadzwoniłam do Anety. Pierwszy raz od miesięcy. Odebrała po piątym sygnale, oficjalnym tonem, jakby dzwonił klient.

- Aneta, chciałam podziękować za życzenia urodzinowe - powiedziałam. Żadnych życzeń od niej oczywiście nie było, ale chciałam zobaczyć, co powie.

- Proszę? A, tak, tak. Wszystkiego najlepszego, proszę pani. Tomek chyba wysyłał SMS-a?

Proszę pani. Sześć lat znajomości, cztery lata małżeństwa, a ja jestem „proszę pani".

- Anetuś - użyłam zdrobnienia celowo, bo wiedziałam, że go nie znosi - czy mogłybyśmy się spotkać na kawę? Dawno nie rozmawiałyśmy.

Cisza. Słyszałam, jak oddycha. Potem ten jej opanowany głos: „Grażyna, my z Tomkiem mamy teraz naprawdę intensywny okres w pracy. Może po wakacjach?"

Był kwiecień.

Nie naciskałam. Powiedziałam „oczywiście" i rozłączyłam się. Potem usiadłam przy kuchennym stole, otworzyłam aplikację bankową i znalazłam ten przelew. Dwieście złotych. „Zwrot za zakupy." Numer konta Tomka, który pamiętam na pamięć, bo dwadzieścia lat robiłam przelewy za czynsz, kiedy jeszcze studiował. Wydrukować? Schować? Po co? To nie był dowód w sprawie. To był dowód na to, że mój syn się boi.

Przez następne tygodnie przyglądałam się temu inaczej. Zaczęłam rozmawiać z Marzena z pracy - byłą koleżanką, teraz na emeryturze jak ja - która przeszła coś podobnego z córką. „U nas było odwrotnie" - mówiła. „Zięć kontrolował każdą złotówkę. Magda nie mogła kupić sobie butów bez pytania. A wiesz, kiedy się obudziła? Kiedy on chciał jej zabrać książeczkę oszczędnościową dziecka." Piłyśmy kawę na jej działce ROD koło Piaseczna, między grządkami z pomidorami, a ja słuchałam i myślałam: czy to jest to samo? Czy ja przesadzam?

Bo Aneta nie jest złą osobą. Przynajmniej nie chcę tak o niej myśleć. Widziałam, jak dba o mieszkanie, jak gotuje Tomkowi obiady, jak razem biegają w parku. Na zdjęciach na Facebooku wyglądają jak szczęśliwa para. Ale te zdjęcia wrzuca zawsze ona, z podpisami pełnymi wykrzykników i serduszek. A Tomek na nich zawsze lekko patrzy w bok.

W maju byłam u nich na obiedzie. Pierwszy raz od Wigilii. Aneta podała kurczaka w jakimś modnym sosie. Było ładnie - czyste szklanki, serwetki, świeczka. Ale kiedy Tomek sięgnął po drugą porcję, Aneta powiedziała: „Kochanie, pamiętasz, co mówił dietetyk?" I spojrzała na mnie z uśmiechem, jakby szukała sojuszniczki. Tomek cofnął rękę.

Po obiedzie, kiedy Aneta poszła do łazienki, pochyliłam się do syna i powiedziałam cicho:

- Tomek, jeśli kiedykolwiek będziesz potrzebował... mieszkanie stoi. Twój pokój jest, jaki był.

Patrzył na mnie przez trzy sekundy, może cztery. Widziałam, jak mu szczęka pracuje. Potem powiedział:

- Mamo, wszystko jest dobrze. Naprawdę.

Aneta wróciła z łazienki i atmosfera znowu była gładka jak ta jej porcelanowa zastawa. Wyszłam o szóstej. Na klatce schodowej usiadłam na stopniu i siedziałam tak może pięć minut, zanim nogi zaczęły mnie słuchać.

Teraz jest czerwiec. Tomek dzwoni raz w tygodniu, w czwartki, zawsze koło siódmej - podejrzewam, że wtedy Aneta ma jogę. Rozmawiamy piętnaście minut. Opowiada o pracy, pyta o zdrowie, żartuje z pogody. Nic głębszego, nic prawdziwego. A ja za każdym razem mam na końcu języka pytanie, którego nie potrafię zadać. I nie wiem, czy powinnam.

Bo może Krystyna ma rację i przesadzam. Może to jest ten nowoczesny układ - młodzi ustalają budżet, kontrolują wydatki, żyją racjonalnie. Może „zwrot za zakupy" to nie wstyd, tylko pragmatyzm. Może Tomek jest szczęśliwy, a ja widzę więzienie tam, gdzie jest porządek.

Ale potem patrzę na ten przelew i czytam: „zwrot za zakupy". I myślę - za jakie zakupy? Za trzydzieści osiem lat macierzyństwa?

Wczoraj wieczorem wzięłam telefon i napisałam do Tomka wiadomość. Długą - o ojcu, o tym jak Zbyszek potrafił być uparty, ale nigdy nie ukrywał wydatków, o tym że miłość nie polega na kontrolowaniu czyjegoś konta. Napisałam, że się martwię. Że nie śpię. Że chcę go zobaczyć sam na sam, bez Anety, bez pośpiechu.

Czytałam tę wiadomość trzy razy. Potem usunęłam ją słowo po słowie.

Następne urodziny mam za jedenaście miesięcy. Ciekawe, jaki tym razem będzie tytuł przelewu.