Podpisałam z funduszem rentę dożywotnią: mieszkam u siebie do końca, potem mieszkanie przejdzie na fundusz. Dzieci oburzone: „oddajesz nasze mieszkanie obcym!". Spytałam, ile każde z nich dokłada mi co miesiąc. Fundusz dokłada tysiąc osiemset.

Cisza, która zapadła po tym pytaniu, trwała chyba z dziesięć sekund. Ale to była cisza gęsta jak kisiel. Widziałam, jak Beata otwiera usta, zamyka je, znowu otwiera. Marek patrzył w podłogę. A ja stałam przy kuchennym blacie, trzymając w ręku długopis, którym trzy godziny wcześniej złożyłam podpis na umowie, i czekałam.

Nikt nie odpowiedział.

Nazywam się Halina i mam siedemdziesiąt dwa lata. Przez czterdzieści pracowałam jako księgowa - najpierw w spółdzielni mleczarskiej w Poznaniu, potem w małej firmie budowlanej, na końcu w biurze rachunkowym, które prowadziła koleżanka ze studiów.

Na emeryturę poszłam w sześćdziesiątym piątym roku życia z kwotą, która brzmi jak żart: tysiąc dziewięćset czterdzieści złotych netto. Przez siedem lat jakoś ciągnęłam. Ale to „jakoś" zaczęło znaczyć coraz mniej.

Mieszkanie mam na Wildzie, trzecie piętro, czterdzieści osiem metrów. Dwa pokoje z kuchnią, balkon wychodzący na podwórko. Kupiłam je z Tadeuszem w osiemdziesiątym szóstym roku - wtedy to było coś. Meblościankę postawiliśmy w dużym pokoju, kryształy od teściowej ustawiłam na górnej półce. Tadeusz zmarł jedenaście lat temu. Serce.

Szybko, bez zapowiedzi - wrócił z działki, powiedział, że go coś ściska, położył się na kanapie i już nie wstał.

Po jego śmierci zostałam z tym mieszkaniem, emerytorą i dwójką dorosłych dzieci. Beata, czterdzieści osiem lat, mieszka z mężem Darkiem i dwójką nastolatków w domu pod Swarzędzem. Marek, czterdzieści pięć, rozwiedziony, wynajmuje kawalerkę na Ratajach, pracuje jako elektryk. Oboje kochani. Oboje zajęci. Oboje - i to mówię bez złości, raczej ze smutkiem - nieobecni.

Zaczęło się od rachunków za gaz. Zima dwa lata temu była ostra, a ja nie mogłam pozwolić sobie na dwadzieścia stopni w mieszkaniu. Trzymałam osiemnaście, chodziłam w swetrze Tadeusza i dwóch parach skarpet. Rachunek i tak przyszedł na czterysta dwadzieścia złotych. Do tego prąd, woda, czynsz do spółdzielni. Lek na ciśnienie, lek na tarczycę, lek na stawy. Zostało mi czterysta złotych na jedzenie. Na cały miesiąc.

Zadzwoniłam do Beaty. Powiedziałam - nie wprost, bo przecież nie umiałam wprost - że ciężko mi w tym miesiącu. Że może mogłaby pożyczyć trzysta złotych do pierwszego.

- Mamo, no wiesz, akurat wykańczamy łazienkę - westchnęła Beata. - Może zapytaj Marka?

Marek odebrał za trzecim razem.

- Mamo, ja sam ledwo wiążę koniec z końcem po alimentach. Ale jak będzie lepiej, to ci podrzucę.

Nie podrzucił. Beata też nie. Poszłam do Caritasu po paczkę żywnościową. Stałam w kolejce z innymi emerytkami, z których każda udawała, że jest tu przypadkiem. Dostałam ryż, olej, puszkę fasoli i makaron. Wracając na Wildę z tą reklamówką, pomyślałam: mam mieszkanie warte trzysta pięćdziesiąt tysięcy złotych i nie mam za co kupić masła.

To był moment, kiedy pierwszy raz pomyślałam o rencie dożywotniej.

Nie od razu. Najpierw szukałam w internecie - córka sąsiadki, Kasia z czwartego piętra, pokazała mi kiedyś, jak wchodzić na te strony. Czytałam o odwróconym kredycie hipotecznym, ale w Polsce banki tego nie oferują. Czytałam o funduszach hipotecznych. Trafiłam na artykuły, że to oszustwo, i na takie, że to ratunek. Poszłam do biura funduszu na Święty Marcin, rozmawiałam z panem Grzegorzem, który miał ze czterdzieści lat i mówił spokojnie, bez pośpiechu, i odpowiadał na każde pytanie, nawet głupie.

Umowa była prosta: fundusz wypłaca mi tysiąc osiemset złotych miesięcznie do końca życia. Mieszkam u siebie, w swoim mieszkaniu, ze swoimi kryształami i meblościanką, i nikt mnie nie ruszy. Po mojej śmierci mieszkanie przechodzi na fundusz. Koniec. Wzięłam umowę do domu, czytałam trzy razy. Poszłam z nią do znajomej prawniczki, Lucyny, która od lat prowadziła mi PIT-y. Lucyna powiedziała: „Halina, to jest legalne. To jest jasne. Ale zastanów się, czy chcesz to zrobić dzieciom".

Dzieciom. Jakby to mieszkanie nie było moje, tylko ich.

Podpisałam w czwartek rano, u notariusza. Wróciłam do domu, zrobiłam sobie herbatę z cytryną, usiadłam na balkonie. Było ciepło, kwitły kasztany na podwórku. Pierwszy raz od dwóch lat poczułam, że mogę odetchnąć. Że pierwszego nie będę liczyła, czy starczy na chleb i leki naraz. Że jest ktoś - obcy, tak, fundusz, instytucja - kto zagwarantował mi godne życie do końca.

Dzieciom powiedziałam w niedzielę. Przyjechali oboje na obiad, co samo w sobie było wydarzeniem - ostatni raz siedzieliśmy we trójkę przy stole na Wielkanoc. Ugotowałam rosół, zrobiłam kotlety mielone, sałatkę z pomidorów. Poczekałam, aż zjedzą.

- Chcę wam coś powiedzieć - zaczęłam.

Beata pierwsza zrozumiała. Zbladła.

- Mamo, ty chyba żartujesz. Oddajesz nasze mieszkanie obcym ludziom?

- Wasze? - powtórzyłam. Nie podniosłam głosu. Ale coś we mnie zadrżało.

Marek wstał od stołu, przeszedł się po kuchni, wrócił.

- Mogłaś z nami porozmawiać. Mogliśmy coś wymyślić. Razem.

- Marka, rozmawiałam. Dwa lata temu prosiłam o trzysta złotych. Nie było.

- To co innego! To był jeden miesiąc!

- To nie był jeden miesiąc - powiedziałam cicho. - To było dwadzieścia cztery miesiące. Jeden po drugim.

Beata zaczęła płakać. Nie wiem, czy ze złości, czy ze wstydu, czy z żalu za czymś, co sobie wyobrażała - za spadkiem, za pewnością, że to mieszkanie będzie zawsze czekać. Marek milczał z zaciśniętymi szczękami. Widziałam, że jest wściekły, ale nie na mnie - na sytuację, na siebie, na wszystko naraz.

- Mamo, my byśmy się zorganizowali - odezwała się Beata po chwili, wycierając oczy serwetką. - Gdybyś powiedziała wprost...

- A ile razy muszę mówić wprost? - spytałam. - Ile razy musi siedemdziesięcioletnia kobieta prosić swoje dzieci o pomoc, żeby wreszcie ją dostać?

Nikt nie odpowiedział. Znowu ta cisza.

Wyjechali przed szóstą. Beata na odchodne powiedziała: „Jeszcze o tym porozmawiamy". Marek ścisnął mnie za ramię, ale nic nie powiedział. Na klatce schodowej słyszałam ich przyciszone głosy - kłócili się między sobą, już nie ze mną.

Minęły trzy tygodnie. Beata dzwoni częściej niż zwykle - co dwa, trzy dni. Pyta o zdrowie, o pogodę, o to, czy czegoś nie potrzebuję. Marek przyszedł w sobotę, naprawił mi cieknący kran w łazience, który ciekł od pół roku. Nikt nie wrócił do tematu umowy. Ale czuję, że wisi w powietrzu. Że Beata szuka prawnika, który powie jej, że można to podważyć. Że Marek liczy w głowie, ile to mieszkanie byłoby warte za pięć, dziesięć lat.

A ja siedzę na balkonie z herbatą, patrzę na kwitnące kasztany i mam tysiąc osiemset złotych więcej niż miesiąc temu. Kupuję masło bez zastanowienia. Poszłam do fryzjerki pierwszy raz od roku. Zamówiłam nowe okulary, bo w starych widziałam coraz gorzej. To są małe rzeczy. Ale one znaczą, że żyję - a nie przeżywam.

Czy żałuję? Czasem, w nocy, kiedy nie mogę zasnąć i słyszę ciszę w pustym mieszkaniu, myślę: a gdyby Tadeusz żył, tobym tego nie zrobiła. A gdyby dzieci były bliżej - nie fizycznie, bo Swarzędz to dwadzieścia minut, ale bliżej naprawdę - tobym tego nie musiała robić. Ale Tadeusza nie ma. A dzieci... dzieci mają swoje życie.

Beata powiedziała mi kiedyś przez telefon, cichym, dziwnym głosem: „Mamo, ty nas ukarałaś".

Może ma rację. A może po prostu się uratowałam.