
Po śmierci Stefana syn odziedziczył udział w naszym mieszkaniu. Chciał spłaty - nie miałam z czego. W poniedziałek zadzwonił do drzwi obcy pan z teczką: „dzień dobry, kupiłem udział pani syna. Przyszedłem obejrzeć swoją część".
Stałam w drzwiach w kapciach, z ręcznikiem kuchennym przewieszonym przez ramię, i patrzyłam na tego człowieka jak na upiora. Miał może czterdzieści pięć lat, zadbane paznokcie, jasną marynarkę. Uśmiechał się uprzejmie. Jakby przyszedł sprzedawać odkurzacz, a nie zabrać mi pół życia.
- Słucham? - wydusiłam, choć doskonale usłyszałam za pierwszym razem.
- Dariusz Krawczyk - powtórzył, wyciągając wizytówkę. - Kupiłem od pani syna Marcina jego udział w tym lokalu. Chciałbym obejrzeć nieruchomość. Mam do tego prawo jako współwłaściciel.
Wzięłam wizytówkę. Litery tańczyły mi przed oczami. Za plecami tego pana klatka schodowa wyglądała jak zawsze - żółtawe ściany, skrzynki na listy, zapach środka do mycia podłóg. Wszystko normalne. Tylko moje życie właśnie przestało takie być.
Ze Stefanem mieszkaliśmy tu trzydzieści osiem lat. Blok na Gocławiu, trzecie piętro, pięćdziesiąt cztery metry. Kupiliśmy to mieszkanie w osiemdziesiątym szóstym roku, jeszcze za książeczkę mieszkaniową.
Stefan pracował wtedy jako elektryk w zakładach na Pradze, ja byłam księgową w spółdzielni. Marcin miał cztery lata i spał na rozkładanej kanapie w pokoju, który nazywaliśmy „dużym", choć wielki nie był. Ale to był nasz dom.
Stefan odszedł w październiku, cicho, we śnie. Serce. Sześćdziesiąt siedem lat. Lekarz powiedział, że pewnie nie poczuł bólu. Ja poczułam. Czuję do dziś.
Po pogrzebie Marcin przyjechał z Wrocławia. Siedział w kuchni, pił herbatę i patrzył w okno. Myślałam, że mu ciężko. Że potrzebuje czasu. Dopiero po tygodniu, przez telefon, powiedział wprost.
- Mamo, tata nie zostawił testamentu. Wiesz, co to znaczy?
Wiedziałam. Połowa mieszkania po Stefanie dzieliła się na mnie i na Marcina. Ja dostałam jedną czwartą do mojej połowy, Marcin - swoją jedną czwartą. Razem miałam trzy czwarte. On - jedną czwartą. Prawniczka z punktu porad obywatelskich wytłumaczyła mi to na palcach, bo akty notarialne i orzeczenia sądu spadkowego czytałam jak po chińsku.
- Chcę spłaty - powiedział Marcin. - Mieszkanie jest warte ze czterysta tysięcy. Moja część to sto. Chcę sto tysięcy, mamo.
Sto tysięcy złotych. Moja emerytura wynosi dwa tysiące trzysta osiemnaście złotych netto. Mam odłożone dwadzieścia trzy tysiące na koncie oszczędnościowym, bo Stefan przez lata odkładał po kilkaset złotych miesięcznie. Na czarną godzinę. No i godzina przyszła.
- Marcinku, nie mam takich pieniędzy. Daj mi czas, może wezmę kredyt…
- Na emeryturze? - przerwał. - Mamo, żaden bank ci nie da kredytu. Posłuchaj, ja mam swoje zobowiązania. Iza chce nową kuchnię, rata za samochód, Oliwia idzie na studia za rok. Potrzebuję tej kasy.
Iza to synowa, z którą widuję się dwa razy do roku. Raz na Wigilię, raz na imieniny Marcina. Oliwia, moja jedyna wnuczka, dzwoni w urodziny i na Dzień Babci. Kiedyś się z tego cieszyłam. Teraz myślałam - nowa kuchnia jest ważniejsza od matki, która nie ma dokąd pójść.
Próbowałam rozmawiać. Trzy razy dzwoniłam, dwa razy pisałam SMS-y. Za pierwszym razem Marcin był niecierpliwy. Za drugim - chłodny. Za trzecim nie odebrał. Iza odpisała: „Proszę to załatwić polubownie, Marcin jest bardzo zestresowany".
Poszłam do prawniczki znowu. Zapytałam, czy syn może mnie zmusić do sprzedaży. Powiedziała, że może złożyć wniosek o zniesienie współwłasności. Sąd może zarządzić sprzedaż w licytacji. Albo przyznać mieszkanie mnie, pod warunkiem spłaty. Koło się zamykało.
A potem przez cztery miesiące nic się nie działo. Cisza. Marcin nie dzwonił, ja nie dzwoniłam. Kupiłam sobie nowe firanki, bo stare pożółkły. Przesadziłam storczyka. Gotowałam obiady na jedną osobę i próbowałam nie patrzeć na puste krzesło Stefana przy stole. Życie toczyło się dalej, tylko że wokół miny, na której w każdej chwili mogłam stanąć.
I w poniedziałek stanęłam.
Ten Dariusz Krawczyk wszedł do mieszkania, bo wpuściłam go. Nie wiem dlaczego. Chyba ze strachu. Chyba dlatego, że powiedział „mam prawo", a ja całe życie robiłam, co mi powiedziano, że muszę. Stefan decydował, szef decydował, urzędnik decydował. Teraz decydował obcy mężczyzna z teczką.
Chodził po pokojach. Mierzył coś wzrokiem. Zajrzał do łazienki, dotknął kafli. Stanął przy oknie w kuchni i powiedział:
- Niezły widok. Zieleń, spokojnie. Da się tu mieszkać.
- Ja tu mieszkam - odpowiedziałam.
- Wiem - uśmiechnął się. - Na razie. Ale wie pani, ja się w tym specjalizuję. Skupuję udziały w nieruchomościach. Pani syn przyszedł do mnie sam. Sprzedał swoją część za sześćdziesiąt tysięcy.
Sześćdziesiąt. Nie sto. Marcin chciał ode mnie stu, a obcemu sprzedał za sześćdziesiąt. Poczułam, jak coś we mnie pęka, cicho, jak nitka w swetrze, który potem sam się rozłazi.
- I co pan teraz zrobi? - zapytałam, siadając na taborecie, bo nogi mi zmiękły.
- Mam kilka opcji. Mogę pani sprzedać swoją część - za dziewięćdziesiąt tysięcy. Mogę też złożyć wniosek o zniesienie współwłasności. Albo - rozłożył ręce - mogę się tu wprowadzić. Mam prawo korzystać z całego lokalu proporcjonalnie do udziału.
Patrzył na mnie spokojnie. Bez złości, bez wyrzutów. To było najgorsze. To był po prostu interes. Moje mieszkanie, meblościanka, którą wybraliśmy ze Stefanem w osiemdziesiątym dziewiątym, zasłonki, które szyłam sama, zdjęcie z komunii Marcina na komodzie - to wszystko było dla tego człowieka pozycją w arkuszu kalkulacyjnym.
Zadzwoniłam do Marcina wieczorem. Odebrał.
- Wiem, mamo. Sprzedałem. Czekałem cztery miesiące, nie miałaś pieniędzy, to znalazłem kupca.
- Za sześćdziesiąt tysięcy, Marcin. Ode mnie chciałeś sto.
Milczał. Słyszałam w tle telewizor i głos Izy wołającej Oliwię na kolację.
- To jest rynek, mamo - powiedział w końcu. - Na rynku udział zawsze idzie poniżej wartości. Liczył się czas.
- A ja się nie liczyłam?
Znowu cisza. Potem: „Muszę kończyć. Pogadamy".
Nie pogadaliśmy. To było trzy tygodnie temu. Pan Krawczyk złożył pismo do sądu o zniesienie współwłasności. Prawniczka mówi, że mogę wnioskować o przyznanie mieszkania na wyłączność ze spłatą rozłożoną na raty. Mówi, że sądy chronią osoby starsze, że może się uda. Ale gwarancji nie daje nikt.
Siedzę wieczorami w kuchni z herbatą. Na blacie leżą papiery od prawniczki i wizytówka Dariusza Krawczyka. Czasem podnoszę telefon, żeby zadzwonić do Marcina. Nie dzwonię. Nie wiem, co bym mu powiedziała. A może wiem i dlatego nie dzwonię.
Sąsiadka z czwartego piętra, Halina, mówi: „Pozwij syna, niech się dowie". Koleżanka z dawnej pracy, Bożena, mówi: „Odpuść, pogódź się, bo to twoje dziecko". Prawniczka mówi: „Proszę złożyć wniosek do poniedziałku".
Na komodzie stoi zdjęcie z komunii Marcina. Ma dziesięć lat, białą koszulę i taki sam uśmiech jak Stefan. Trzyma mnie za rękę. Patrzę na to zdjęcie i próbuję zrozumieć, w którym momencie puścił.
Jutro jest poniedziałek. Muszę zdecydować.