Mój mąż o swojej matce mówi coraz częściej „stara": „stara marudzi", „stara znowu dzwoni". Wczoraj przy dzieciach rzucił: „nie odbieraj, jak stara dzwoni". Odebrałam przy nim i powiedziałam głośno: „mamo, przyjedziemy w niedzielę wszyscy". Dzieci mają babcię, nie „starą". Mąż ma czas do niedzieli.

Telefon leżał na blacie ekranem do góry, a na wyświetlaczu migało „Mama Darka". Widziałam to, Darek widział to, i siedmioletnia Hania też widziała, bo akurat weszła do kuchni po sok. Mąż nawet nie podniósł wzroku znad telefonu - swojego, nie tego dzwoniącego - i rzucił przez zęby: „Nie odbieraj, jak stara dzwoni." Hania stanęła w pół kroku. Spojrzała na mnie. A ja poczułam, jak coś we mnie pęka. Cicho, bez trzasku, jak nitka w swetrze, która puszcza i zaczyna ciągnąć za sobą całą resztę.

Sięgnęłam po telefon, przyłożyłam do ucha. „Mamo, przyjedziemy w niedzielę wszyscy" - powiedziałam głośno i wyraźnie, patrząc Darkowi prosto w oczy. Halina po drugiej stronie ucieszyła się tak, że aż głos jej zadrżał. „Naprawdę? Wszyscy? To ja upiekę sernik, ten z rodzynkami, co Hania lubi." Potwierdziłam. Rozłączyłam się. Darek odłożył swój telefon i wyszedł z kuchni bez słowa.

Mam na imię Renata, mam trzydzieści osiem lat i od jedenastu jestem żoną Dariusza. Poznaliśmy się na studiach zaocznych w Poznaniu - ja kończyłam księgowość, on mechanikę. Wzięliśmy ślub szybko, bo oboje chcieliśmy rodziny, domu, normalności. I przez pierwsze lata tak właśnie było - normalnie. Dwie córki, Hania i młodsza Zosia, mieszkanie na Ratajach, praca, weekendy, wyjazdy nad Maltę na lody. Nic nadzwyczajnego. Nic, co by zapowiadało to, co się zaczęło dziać jakieś dwa lata temu.

Bo Darek zaczął się zmieniać. Nie nagle, nie w jeden dzień. Raczej tak, jak rdza zjada rynny - powoli, niewidocznie, aż pewnego dnia odkrywasz, że woda leci po ścianie. Najpierw przestał jeździć do matki w każdą niedzielę. Potem co drugą. Potem raz w miesiącu. Halina dzwoniła, pytała, czy wszystko w porządku, a Darek mówił: „Mamo, nie mam czasu." I odkładał słuchawkę z taką miną, jakby właśnie zakończył rozmowę z telemarketerką.

Halina mieszka sama w małym domu na obrzeżach Poznania, w Swarzędzu. Mąż jej, Tadeusz, zmarł sześć lat temu - rak płuc, trzy miesiące od diagnozy do pogrzebu. Darek wtedy płakał. Pamiętam, bo to był jedyny raz, kiedy widziałam, jak płacze. Stał przy grobie i trzymał mnie za rękę tak mocno, że potem miałam siniaki na palcach. Powiedział wtedy: „Muszę się mamą zająć." I przez jakiś czas się zajmował. Jeździł, naprawiał płot, wymieniał kran, przywoził zakupy. A potem - przestał.

Nie wiem dokładnie, kiedy słowo „mama" zamieniło się w „stara". Może to było stopniowe, jak wszystko u Darka. Najpierw żartobliwie, w rozmowie z kolegą przez telefon: „Stara dzwoni, muszę odebrać." Potem już bez uśmiechu, przy obiedzie: „Stara znowu marudzi, że nie przyjechałem." A w końcu wczoraj, przy dzieciach, z takim lekceważeniem w głosie, że mnie zmroziło.

Bo ja swoją matkę straciłam. Mama zmarła, kiedy miałam dwadzieścia sześć lat - wylew, nagle, bez ostrzeżenia. Rano rozmawiałyśmy o przepisie na bigos, wieczorem jej już nie było. I od tamtej pory każda rozmowa z Haliną jest dla mnie trochę rozmową z własną mamą. Nie dlatego, że Halina ją zastępuje - nikt nie zastąpi. Ale dlatego, że wiem, jak to jest, kiedy telefon przestaje dzwonić. Na zawsze.

„Przesadzasz" - powiedział Darek wieczorem, kiedy dzieci już spały. Siedziałam w kuchni z herbatą, czekałam na niego. Wiedziałam, że przyjdzie. „Przesadzam z czym?" - zapytałam spokojnie. „Z tą niedzielą. Nie pytałaś mnie." Odstawiłam kubek. „Nie pytałam cię, bo nie chciałam usłyszeć, że stara może poczekać."

Zacisnął szczękę. Darek, kiedy się złości, nie krzyczy. Zaciska szczękę i mówi ciszej. „Ty nie rozumiesz" - powiedział. „Ona mnie wkurza. Ciągle dzwoni, ciągle pyta, czy jadłem, czy dzieci zdrowe, czy mam ciepłą kurtkę. Mam czterdzieści lat, Renata. Czterdzieści."

„I masz matkę" - odpowiedziałam. „Ja nie mam."

Cisza. Darek odwrócił wzrok. Wiedziałam, że to był cios poniżej pasa. Ale wiedziałam też, że musiałam go zadać.

Bo problem nie polegał tylko na słowie „stara". Problem polegał na tym, co za nim stało. Na irytacji, która rosła w Darku jak chwast, a on ją pielęgnował zamiast wyrywać. Halina dzwoniła za często? Może. Pytała o rzeczy oczywiste? Pewnie tak. Ale robiła to, bo była samotna. Bo w jej domu w Swarzędzu było cicho jak w kościele w środę po południu, a jedyne kroki na podłodze to były jej własne.

Opowiedziałam mu coś, czego nigdy wcześniej nie mówiłam. O tym, jak tydzień przed śmiercią mamy zadzwoniła do mnie, a ja nie odebrałam. Byłam zajęta - egzamin na uczelni, stres, notatki rozrzucone po całym stole. Pomyślałam: oddzwonię wieczorem. Wieczorem zapomniałam. Mama nie zadzwoniła ponownie. Nigdy się nie dowiedziałam, o czym chciała rozmawiać. Może o bigosie. Może o niczym. Może po prostu chciała usłyszeć mój głos.

Darek słuchał. Nie przerywał. Kiedy skończyłam, wstał, podszedł do zlewu, nalał sobie wody. Stał tyłem do mnie i pił drobnymi łykami, jakby grał na czas.

„Hania wczoraj zapytała mnie przed snem, dlaczego tata nie lubi babci" - powiedziałam mu w plecy. Widziałam, jak mu się ramiona spięły. „Co jej powiedziałaś?" - zapytał, nie odwracając się. „Że tata lubi babcię. Że jest tylko zmęczony." Odstawił szklankę. „To prawda. Jestem zmęczony."

Może był. Może czterdziestoletni mężczyzna, który pracuje na dwie zmiany w warsztacie, spłaca kredyt i próbuje być dobrym ojcem, naprawdę nie ma siły na telefony o ciepłej kurtce. Rozumiem to. Ale jest różnica między byciem zmęczonym a uczeniem własnych dzieci, że babcia to „stara", której nie warto odbierać.

W środę Halina zadzwoniła znowu. Darek był w łazience. Odebrałam. Rozmawiałyśmy piętnaście minut - o Zosi, która w przedszkolu nauczyła się wiązać buty, o serniku, który Halina planowała na niedzielę, o tym, że u sąsiada zakwitły piwonie. Zwykła rozmowa. Taka, jaką ja bym oddała wszystko, żeby jeszcze raz odbyć z własną mamą.

Kiedy się rozłączyłam, Darek stał w drzwiach kuchni z ręcznikiem na ramionach. „Rozmawiałaś z nią?" Kiwnęłam głową. Spodziewałam się komentarza. Ale on tylko powiedział: „Sernik z rodzynkami?" „Z rodzynkami" - potwierdziłam. Przez ułamek sekundy widziałam coś na jego twarzy. Coś miękkiego. Może wspomnienie. Może wstyd. Może jedno i drugie.

Jest czwartek. Do niedzieli zostały trzy dni. Nie wiem, co zrobi Darek. Nie wiem, czy wsiądzie z nami do samochodu, czy powie, że ma coś do zrobienia w garażu. Nie wiem, czy przeprosi Halinę - nie za słowa, bo ona ich nie słyszała, ale za milczenie, które słyszy od dwóch lat. Nie wiem nawet, czy mam prawo go do tego zmuszać.

Wiem tylko, że moje dzieci w niedzielę pojadą do babci. I że babcia upiecze sernik z rodzynkami. I że kiedy Hania wejdzie do tego domu w Swarzędzu i krzyknie „babciu!", Halina się rozpłacze - jak zawsze, z radości, ukradkiem, odwracając się do kuchenki, żeby nikt nie widział.

A Darek? Darek ma czas do niedzieli. Żeby zdecydować, kim chce być - synem, który wraca, czy mężczyzną, który pewnego dnia usłyszy ciszę w telefonie i zrozumie, że „stara" już nie zadzwoni. Nigdy.