Wnuki nie bywają już u mnie. Teraz to ja jeżdżę do nich raz w tygodniu, siedzę na brzegu kanapy i wychodzę przed kolacją. Kiedy zapytałam, czy mały nie przespałby się kiedyś u babci, córka odpowiedziała: „U ciebie jest za dużo kurzu i tych starych mebli."

Za dużo kurzu. Jakby te czterdzieści osiem metrów, w których Kasia stawiała pierwsze kroki, nagle stało się miejscem niebezpiecznym. Jakby meblościanka, przy której odrabiała lekcje, zamieniła się w zagrożenie sanitarne. Stałam wtedy w jej przedpokoju z reklamówką pełną słoików - barszcz, ogórki kiszone, kompot z gruszek. Kasia nawet na nie nie spojrzała. „Mamo, my kupujemy bio" - powiedziała i wróciła do telefonu.

Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt cztery lata i trzydzieści osiem lat pracy w księgowości za sobą. Ostatnie dwa na emeryturze. Mieszkam w bloku na Gocławiu, trzecie piętro, winda co drugi dzień nie działa. Mąż Tadek odszedł siedem lat temu - nie od nas, od życia. Wylew. Został po nim fotel przy oknie, w którym nikt nie siada, i zapach tytoniu, który chyba tylko ja jeszcze czuję.

Kasia jest moją jedyną córką. Ma trzydzieści sześć lat, męża Marcina - informatyka w jakiejś korporacji - i dwójkę dzieci. Zuzia ma pięć lat, Filipek dwa. Mieszkają na Białołęce, w nowym apartamentowcu z podziemnym garażem i placem zabaw ogrodzonym jak fort. Kiedy pierwszy raz tam byłam, pomyślałam: ale im się udało. Drugie, co pomyślałam: tu nie ma ani jednego miejsca, żeby usiąść i po prostu pobyć.

Kiedyś - jeszcze kiedy Zuzia była maleńka - Kasia przywoziła ją do mnie co niedzielę. Robiłam naleśniki z serem, Zuzia grzebała w mojej szkatułce z biżuterią, przymierzała korale, które dostałam od mamy na osiemnastkę. Śmiałyśmy się. Kasia piła herbatę z cytryną i mówiła: „Dobrze tu, mamo, spokojnie." Nie wiem, kiedy dokładnie to się zmieniło. Nie było jednego dnia, jednej kłótni. To przyszło jak jesień - po kawałku, po liściu.

Najpierw zaczęły się uwagi. Że dywan jest za stary. Że w łazience powinnam wymienić fugi. Że zasłony zbierają roztocza. Potem Kasia przestała pozwalać Zuzi jeść u mnie obiad. „Ona jest na diecie eliminacyjnej, mamo, nie możesz jej dawać byle czego." Rosół to byle co? Rosół, który gotowałam trzy godziny, z kością szpikową od Kowalskiego z hali?

Kiwałam głową. Dostosowywałam się. Kupiłam nowe ręczniki. Wypucowałam okna tak, że sąsiadka z dołu spytała, czy się przeprowadzam. Wyrzuciłam stary chodnik z przedpokoju, choć leżał tam od czasu, gdy Kasia miała trzy lata i biegała po nim w kapciach z króliczkami.

Ale to nie było dość. Nigdy nie było dość.

„Mamo, Filipek jest uczulony na kurz. U ciebie jest tego za dużo" - powiedziała w lutym, stojąc w drzwiach mojego mieszkania. Nie weszła nawet do środka. Filipka trzymała na ręku, owinięty w jakiś organiczny kocyk. Wyciągnęłam ręce, chciałam go wziąć, chociaż na chwilę poczuć ten ciężar. Kasia cofnęła się o krok. „Nie teraz, ma katar."

Katar. Każde dziecko ma katar. Kasia miała katary bez przerwy, a spała u mojej mamy na wsi, gdzie w kuchni stał piec kaflowy i trzy koty chodziły po stole. I nic jej nie było. Ale tego nie powiedziałam. Nauczyłam się nie mówić.

Teraz jeżdżę do nich autobusem 527, potem przesiadka na 303. W jedną stronę czterdzieści minut. Marcin otwiera mi drzwi, zawsze uprzejmy, zawsze z tym samym uśmiechem, od którego nic nie czuję. „Dzień dobry, pani Halino, proszę, proszę." Jakbym była gościem w hotelu. Zuzia wybiega na chwilę, mówi „cześć babciu", wraca do tabletu. Filipek zwykle śpi albo jest na spacerze z niańką. Tak - mają niańkę. Obca kobieta pilnuje moich wnuków, a ja siedzę na brzegu kanapy i piję wodę z cytryną, bo herbaty mi nie proponują.

Raz próbowałam porozmawiać. Naprawdę porozmawiać.

Byłyśmy same, Marcin zabrał dzieci na plac zabaw. Kasia siedziała przy wyspie kuchennej, wpatrzona w laptop. Powiedziałam spokojnie, tak jak ćwiczyłam w głowie przez cały autobus: „Kasiu, czy ja cię czymś skrzywdziłam?"

Podniosła wzrok. Przez sekundę widziałam tę samą dziewczynkę, która przychodziła do mnie z podartą książką i pytała: „Mamo, da się naprawić?" Ale to trwało sekundę.

„Mamo, nie rób z siebie ofiary. Po prostu mamy inne standardy życia. To się zdarza. Dorastamy."

Inne standardy. Dorastamy. Jakby moje mieszkanie, moje jedzenie, moje życie - było czymś, z czego się dorasta. Jak z dziecięcych butów.

W drodze do domu, w autobusie, przycisnęłam czoło do szyby i patrzyłam, jak Warszawa miga za oknem. Miałam ochotę zadzwonić do Tadka. Głupia myśl, wiem. Ale on by wiedział, co powiedzieć. Albo by nic nie powiedział, tylko nastawił czajnik i poklepał mnie po dłoni. Czasami milczenie jest jedyną mądrą odpowiedzią.

Tydzień temu stało się coś, co nie daje mi spokoju.

Zuzia zadzwoniła do mnie sama. Z telefonu Kasi, pewnie jak matka nie patrzyła. Szeptem, jakby robiła coś zakazanego: „Babciu, a mogę do ciebie przyjść? Chcę zrobić naleśniki."

Serce mi stanęło. Dosłownie - poczułam, jak coś się zatrzymuje w piersi, a potem rusza z podwójną siłą. „Oczywiście, kochanie" - powiedziałam, a głos mi się łamał. „Zawsze możesz."

„Tylko nie mów mamie, że dzwoniłam, dobrze?"

Pięciolatka prosi babcię, żeby zachowała ich rozmowę w tajemnicy. Pięcioletnia dziewczynka, która powinna biegać między moim mieszkaniem a ich domem, jakby to była ta sama przestrzeń - ta sama rodzina - musi szeptać jak konspiratorka.

Od tego telefonu minął tydzień. Nie powiedziałam Kasi. Nie zadzwoniłam, nie napisałam, nie pojechałam. Siedzę w fotelu Tadka - tak, w końcu w nim usiadłam - i myślę. Na kolanach mam ten kocyk, który robiłam na drutach, gdy Zuzia miała się urodzić. Biały, z warkoczowym wzorem. Kasia powiedziała wtedy, że jest piękny. Nie wiem, czy jeszcze gdzieś u nich jest, czy wylądował w worku do wyrzucenia razem z innymi rzeczami, z których się dorasta.

Myślę o tym, co powinnam zrobić. Mogłabym odremontować mieszkanie - wziąć pieniądze z oszczędności, wymienić meble, przerobić się na kogoś, kogo Kasia nie będzie się wstydziła. Mogłabym. Ale coś mnie trzyma. Nie upór - coś głębszego. Poczucie, że jeśli wyrwę wszystko, co tu było, to wyrwę też Tadka, i tamte niedziele, i naleśniki, i korale mamy, i te czterdzieści lat, które tu przeżyłam.

Albo mogłabym zadzwonić do Kasi i powiedzieć jej o Zuzi. O tym szepcie. I zobaczyć, co się stanie.

Jest piątek, dwunasta trzydzieści. Za trzy godziny wyjeżdżam na Białołękę. W reklamówce mam słoik bigosu, choć wiem, że go nie otworzą. W kieszeni telefon z numerem córki, którego nie wybieram. I jedno pytanie, na które nie znam odpowiedzi: czy babcia, która kocha, powinna się zmienić nie do poznania - czy zostać sobą i czekać, aż wnuki same zapukają do drzwi?

Wstaję z fotela Tadka. Pachnie tytoniem. Albo mi się wydaje.